#AsuultSambar :

Za iim neg nom sayhan avlaa sonirhson humuus baival oruulj bolno shuu.
Dandaa hunii yum unshij baihaar ooroo negiig oruulii gej bodloo

_________________
2x2=5

Монгол дайчин алсын аянаас ирж
Зовлонт эхийн магнайн үрчээс тэнийсэн тэргүүн бүлэг

Христийн тооллын 1234 он. Хижрийн хэмээх лалын он тоолол эхлээд 508 жил, харин Дорнын нүүдэлчдийн хуанлид дөрөвдүгээр жарны шар морин жил хэмээн тэмдэглэгдсэн үе. Их хаан Өгөөдэй сар шинээр Бурхан Халдун уулнаа гарч Мөнх тэнгэрийг тахьсанаар тэр жилийн зуны нэр хур найрын ширээ шиг эвцэлдэн тэгширчээ. Чингис хааны чилж хураасан их улс энэ цаг үед өмнө зүгт Хуанцзе хэмээх Шар мөрөнд тулж, умард зүгт нохойт чарган хүлэгтэй тундрын Саха хүрч , дорно зүгт Гуулин улсын далайн эрэг, Япон тэнгисийн хөвөөнөө тулж , өрнө зүгт Хар тэнгис Ижил мөрний булгаруудын нутгийг хазаруудын хамт Орос руу түлхэн оршиж байв. Тэр зуны нэгэн өглөө Сэлэнгэ мөрний хөвөөнөө зусч байсан жадран омгийн гучин өрхийн тэргүүн Мөнгөлж ноёны их өргөөнөө баруун газарт явуулсан нөр их аян дайнаас 3-р хөвгүүн Аминдурал нь нэгэн ортууд хүний хамт гэнэтхэн хүрч иржээ. Мөнгөлж ноён хорин жилийн өмнө Хар Хятаны эсрэг дайнд омгийнхоо зуун цэргийг толгойлон хөдөлснөөс хойш илд сэлмээ хоймортоо өлгөж отог омгийнхоо гортигноос огт холдсонгүй. Харин түүний гурван хатнаас гарсан зургаан хөвгүүн эдүгээ их төрийн туган дор дэлхий дахиныг хураан номхотгох их дайнд мордоод сураг тасарсан юмсанжээ. Гэвч энэ өдөр олон жилийн ган тайлагдах лугаа адил таван оны өмнө Хадаан жанжны тугийн дор баруун этгээдийн намагт газар руу одсон хүү Аминдурал нь амьд мэнд, эрүүл саруул гэв гэнэтхэн буцаж ирсэн явдал Мөнгөлжийн отгийн нэгэн хэвийн амьдралыг эвдэн бужигнуулах нь тэр. Аминдуралын таван жил дайтсан цэргийн хишигт зориулж хааны сангаас олзны есөн шивэгчин , уран дархан хүн гурвыг , амуу будаа есөн тэрэг, хуй торго гурван тэрэг , тээрмийн цагаан гурил дөрвөн тэмээн тэрэг , жаран хонь , дөчин ямаа , арван үхэр , хорин агт морь гарган шагнасныг хэмтад нь тууж иржээ. Мөн өөрийн аян дайны хувийн олз болон хоёр чингэлэг тэрэг бүхий эд юмсыг тусад нь хөтөлсөн байв.

_________________
2x2=5

http://www.docin.com/p-47393929.html
ene goy nom shareldeg site bnshd iimerhuu unshdag site mgld bj boldguim biiihdaaaa

Shaolinii churguruudee vatiachee

_________________
tuslay tsagdaa

[/url]

_________________
Монгол орон мандан бадраг

_________________
Монгол орон мандан бадраг

Монгол дайчин алсын аянаас ирж зовлонт эхийн магнайн үрчлээ тэнийсэн тэргүүн бүлэг

Христийн тооллын 1234 он. Хижрийн хэмээх лалын он тоолол эхлээд 508 жил, харин Дорнын нуудэлчдийн хуанлид деревдугээр жарны шар морин жил хэмээн тэмдэглэсэн уе. Их хаан вгеедэй cap шинээр Бурхан халдун уулнаа гарч Мвнх тэнгэрийг тахьсанаар тэр жилийн зуны нар хур найрын ширээ шиг эецэлдэн тэгширчээ. Чингис хааны чилж хураасан их улс энэ цаг уед емне зугт Хуанцзе хэмээх Шар мвренд тулж, умард зугт нохойт чарган хулэгтэй тундрын Саха /зарим туухэнд Эсин, ойн иргэд гэх мэтээр бичдэг вневгийн якут, тунгусуудын евег/ хамарч, дорно зугт Гуулин улсын далай эрэг, Япон тэнгисийн хевеенее тулж, ерне зугт Хар тэнгис, Ижил мерний булгаруудын нутгийг хазаруудын хамт Орос руу тулхэн оршиж байв. Тэр зуны нэгэн еглее Сэлэнгэ мерний хевеенее зусч байсан жадран омгийн гучин ерхийн тэргуун Менгелж ноёны их ергеенее баруун газарт явуулсан нер их аян дайнаас 3-р хевгуун Аминдурал нь нэгэн ортууд хуний хамт гэнэтхэн хурч иржээ. Менгелж ноён хорин жилийн емне Хар Хятаны эсрэг дайнд омгийнхоо зуун цэргийг толгойлон хеделсенеес хойш илд сэлмээ хоймортоо елгеж отог омгийнхоо гортигноос огт холдсонгуй. Харин тууний гурван хатнаас гарсан зургаан хевгуун эдугээ их терийн туган дор дэлхий дахиныг хураан номхотгох аян дайнд мордоод сураг тасарсан юмсанжээ. Гэвч энэ едер олон жилийн халуун ган тайлагдах лугаа адил таван оны емне Хадаан жанжны тугийн дор баруун этгээдийн намагт газар луу одеон хуу Аминдурал нь амьд мэнд, эруул саруул гэв гэнэтхэн буцаж иреэн явдал Менгелжийн отгийн нэгэн хэвийн амьдралыг эвдэн бужигнуулах нь тэр. Аминдуралын таван жил дайтсан цэргийн хишигт зориулж хааны сангаас олзны есен шивэгчин, уран дархан хун гурвыг, амуу будаа есен тэрэг, хуй торго гурван тэрэг, тээрмийн цагаан гурил дервен тэмээн тэрэг, жаран хонь, дечин ямаа, арван ухэр, хорин агт морь гарган шагнасаныг хамтад нь тууж иржээ. Мен еерийн аян дайны хувийн олз болох хоёр чингэлэг тэрэг бухий эд юмсыг тусад нь хетелсен байв. Тэр цагт холын дайнд мордсон хун амь эрсэдвэл ар гэрийнхэнд нь бас л хааны сангаас нэг удаа гурван шивэгчин, хоёр зарц, таван тэрэг амуу будаа, нэг тэрэг хуй торго, хоёр тэрэг цагаан гурил, хорин хонь, арван ямаа, таван ухэр, есен агт морь тэтгэлэг болгон тараадаг терийн хишиг хууль уйлчилж байлаа. Тухайн цагт монгол цэргийн амь нас ийм унэтэй байсан хэрэг. Гэвч монгол цэрэг зевхен ар гэртээ хунс хоол, торго дурдан олж авчрахын телее л амь насаа ул хайрлан алсын аян дайнд мордож байсан гэвэл ташаа болно. Цэрэг эрийн тэргуун дээр эзний зарлиг, менх тэнгэрийн зараал хоёр л бухнээс илуу хучирхэг бошгыг узуулэн оршиж байсан билээ. Менгелж ноёны их ергеенд 3-р хевгуунээ угтан авах ёслол эхэллээ. Хорвоод хун болж терсеер хорин долоон оныг элээж буй Аминдурал анх Тангудын Эзэн хот, Хех хэрмийг дайлахад Богд эзний хамт /тухайн уед дээр дооргуй Чингис хааны нэрийг хэлэх хориотой, зевхен Богд эзэн хэмээн дууддаг байв. Харин хожим энэхуу Богд хэмээх уг нь Тувдийн шашны дээдеийн нэр болон урваж одеон билээ/ Бэсудийн шар барс Зэв жанжны тугийн доор сэлэм агсан мордож байсан белгее. Туунээс хойш Хятадын их цагаан хэрэм, Арабын цел, Шорвог /Каспийн тэнгис/ далай, Хипчакийн тал хуртэл морин дэл дээр тэнэж, махир сэлэмнийхээ ирийг имтэртэл нь цавчиж, матигар хурууныхаа ендегийг цэврууттэл харваж алсан дайсныхаа тоог нэгэнт алдсан тул Менгелж ноёны хувьд огтхон ч жаахан хевуун шиг санагдахгуй байлаа. Харин эх нь болох Будаат овгийн хатан Маралжин л хуугээ багын нь нэрээр "Амиа" хэмээн энхрийлж "Миний хуу ахиад алсын аянд мордохгуй биз дээ" гэж ойр ойрхон ахин дахин асуух нь хеерхийлелтэй. Ер нь тэр цагийн монгол эх хуний зовлон хурын уулнээс зузаан, асгаруулсан нулимс нь шиврээ бороо шиг арвин байлаа. Хуутерууллээ гэхэд харь газар олон cap жилээр аян дайнд мордон одоод эргэн уулзах нь ховорхон. Охин теруулбэл гол телев аймаг омгийн хил алгасч харийн газар бэр болон яваад энэ

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

ҮРГЭЛЖЛЭЛ: насандаа уулзахааргуй тоерч хоцрох ч удаатай. 3-р хевгуунээ угтан авах их найр хавтгайран ургэлжлэх уеэр уруул чимчигнуулсэн айрганд царай нь улайсан Аминдурал дуу нартайгаа элдвийн хууч хеерехеер ортууд омгийн анд Тастемерийн хамт тур гадаалав. Олон жил уупзаагуй дуу нар нь терсен ахыгаа тэврэхийг тэсч ядан хулээхийн сацуу цэгцтэй ессенее харуулах гэж хэзээний дайчин зрс шиг зэрэгцэн зогсч байлаа. Энэ жил арван зургаан нас хурч буй, их терийн албанд удахгуй татагдах болсон Булгадар, Тодой хоёр ахыгаа учиргуй их бахархаж биширсэн харцаар ширтэнэ. Халуун дотно уулзалт, аян дайны сонин хачин, адал дурсамжийн яриа удтал ургэлжилсэн хойно Тодой гэнэтхэн ахынхаа яриаг тасалж "Та бидний цэц мэргэнийг шалгаж узэх уу? Уржигдар Булгаа бид хоёр зээр харваад. Нэг харайлт дунд нь би хоёр, Булгаа гурван сум яг зуун ташаанд нь зоогоод л унагасан" хэмээн хеерелхев. Аминдурал "Нэг харайлтан дунд нь гурван сум тавьж байна гэдэг шалмаг байна шуу. Тиймээ. Тастемер ее" хэмээн анд руугаа нуд ирмэн дуу нараа урамшуулаад зогсохгуй ур чадварыг нь еерийн нудээр харахыг хуслээ. Цэц мэргэний тэмцээнд энэ жил арван гурав хурч яваа охин дуу Усун ч бас оролцохыг хусч, нум саадагаа мернеесее мултлав. Булгадар ахдаа мундагхарвадагаа харуулахыг учиргуй хусч дээшээ тэнгэр луу харсан боловч нисч яваа ганц ч шувуу харагдсангуйд дотроо туйлын их харамсч урам нь хугарав. Уг нь шувуу нисч байсан бол нумаа ганц татаад л ахынхаа хел доор унагаж уулга алдуулъя хэмээн бодсон аж. Эмне нь тэрбээр нисч яваа шувууг гурван ч удаа алдалгуй унагаж байсан ч чинос овгийн Нагачу зайрангийн хуу Эмехэй шиг нэг сумаар нисч яваа хоёр шувууг ташраар нь нэвт харван унагаж сураагуйдээ дотроо бачууран атаархдаг байв. Зуун алдын зайд модноос елгесен арьсан ембуулийг эхлээд Тодойгийн харвасан сум яг голоор нь нэвт хаван мэргэн тусч зоогдлоо. Харин Булгадар нуд ирмэхийн зуур угсруулан хоёр сум цэцэн тавьж магнайлав. Сум татах биш угалз мэтгэж баймаар уян нарийхан хуруутай Усун охин арьсан ембуул руу биш тавин алдын зайд хатгасан саваа мод руу нумаа онилж, харвасан сума'а оройд нь зуулттэй темер цагирагны голоор хавуулан тогтоож орхилоо. Тэдний энэ тэмцэлдээнийг Сартуул улсаас олзлогдож ирсэн хэдэн уйгар барлаг шулсээ гоожуулах нь холгуй гайхан харж толгой сэгсрэн шогширцгооно. Охин дуудээ атаархсан Булгадар темер цагираганд тогтсон сумыг ахиад араас нь мэргэн харваж газар тулхэн унагалаа. Уунийг харсан уйгар боолчууд еерийн эрхгуй дуу алдан шагширцгаав. Харийн хумууст нуудэлчдийн иймэрхуу наадгай нь ер бусын гайхамшигтай тэмцээн, харваж буй улс нь хамгийн шалгарсан дайчид шиг санагдах боловч монголчууд бол уунийг едер тутмын ерийн л ажил, хар нялхаасаа хавчаахай нумтай ноцолдож, хаа сайгуй ан герее эргуулж дадсан жирийн л багачуулын наадаан хэмээн ул тоомсорлох тул нэг их анзааралгуй мер мерийн ажлаа хеен одоцгоох ажээ. Эер еерийн эрдэм чадлаа узуулсэний дараа дуу нар нь "Одоо Амиа ах та бидэнд нумныхаа чадлыг узуулээч" гэж гуйхад Аминдурал "Дараа цемеерее буганд явах уеэр узуулье. Тастемер ее, харин чи нэг харваж узуулээч" гэж еп/улэв. Ортууд омгийн ендер ясархаг биетэй дайчин нуруунаасаа нумаа зугуухан сугалаад эвлэгхэн гэгч нь хурдан сумласнаа нэлээн ендерт сая л гарч ирсэн элээ руу эвшээлгэн онилов. Нэвт харвуулсан элээг доош шидсэн чулуу шиг салхи зусэн унах замд нь тэрбээр ахин хоёр ч сум тавьж амжсан бегеед мечийн дараа гурван суманд сулбуулсэн шувууг авчрахад Тастемер Булгадарт сумтай ньхамт бэлэглэлээ. Сум гэдэг тал нутагт менген шагайнаас ч илуу ховор унэтэй бэлэг учир Булгадарын хел нь газар хурсэнгуй. Энэ уед ах нь "Аян дайныхаа сонин хачнаас орой тухтай хуучилнаа" гэж хэлээд найзыгаа дагуулан их ергеений зуг алхахад хевгууд ортууд эрийн сумаар харваж узэх гэж хоорондоо булаацалдан хоцорчээ. Сэтгэл нь ихэд хеделсен Менгелж ноён нэлээн халамцаж цагтаа хар Хятаны Бургэдэй баатрын цусаар мялааж явсан зааны ясан бариултай махир сэлмээ ил гарган зуусэн байлаа. Аавын нь багын анд салжиудын Заанаа баатар дээхэн уед Алтан улсын цэргийн жанжин Цюи Бинийн зууж явсан улаан пийсуу соруул луун толгойтой менген гаансанд тамхи нэрээд "Саяхан Жундугээс Бор жанжин Хархорумд ирээд явсан. Их хэрэмний цаана улдсэн монгол цэргийн тоо цеерч буй тул нэмж хун хуч илгээх бололтой. Алтан улсын суулийн амьсгал гуйцэж байгаа ч бууж егехгуй шируун эсэргууцэж байгаа дуулдсан шуу. Аминдурал аа, чи Байшонхор догшинтой цуг Сарайгаас ирсэн гэл уу. Аягуй бол Чингай чинсан энд тевлеруулж байгаа цэргийг туунд даалган урд зуг руу илгээхээр дуудсан байж таарна" гэж халуун яриа дэлгэлээ. Салжиудын Заанаа баатар арваад жилийн емне Орос, Булгар зэрэг газраар ереесен нудэт Субээдэй баатрын удирдлаган доор естенее евдеглен сехруулсээр Адриатын тэнгис хурч гашуун усаар нь rap нуурээ угааж явсан туухтэй хал дол узсэн хашир дайчин байлаа. Ийнхуу тэдний яриа удахгуй урд зуг илгээх их цэргийн тухай, Самарканд, Тэнгэруул, Шар меренд дайтаж яваа Аминдуралын ах дуу нарын сураг чимээний тухай хандсаар шене дел енгертел ургэлжилсэн аж.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Ав хомрогын үеэр Тастөмөр дайчин баавгайтай улаан халз тулгарсан 2-р бүлэг.


Маргааш нь Сэрвээтийн хевчид бугын ан эхэлж байх уед Менгелж ноёны арван зургаа хурч буй хоёр хуу Булгадар, Тодой хоёрыг емне зуг мордох их цэргийн албанд дайчлан дуудсан бичиг евертелсен зарлага Уул-Алтаадын гол егсен довтолгож явлаа. Ойн челеенеес ургээлгэнд хеегдсен бугын сурэг уерийн ус мэт халин гарч ирэхэд замыг нь отож зогссон Менгелж ноён тэргуутэй эрчууд нэгэн зэрэг уухайлан зусч оров. Сургийг магнайлж явсан цоохор халиун буга улаан хулхиндаа сум зоолгож годройтон унамагц Аминдурал мориныхоо амыг татаж чадалгуй дээгуур нь харайлган гарах узэгдэнэ. Менгелж ноён хавтгай зэвээрээ нэгэн бугыг харайлтан дунд нь харвахад суртэй нь аргагуй ендерт цоройж ирээд гэдрэгээ савж ойчив. Эрчуудийн дийлэнхи нь морины хурдаар буга герееснуудийг ханартал шахаж уухайлан давхилдахаас бус сум тавьж буй нь ердее Менгелж ноён, Аминдурал. Заанаа баатар, ортуудын Тастемер дерев л байлаа. Ав хоморго зохиоход цеен тооны хун л голлож харвахаас биш цемеерее дайрч тааралдсан болгоноо алж хядаад байдаггуй эртний заншил уйлчилж буй нь энэ байлаа. Сургийн дотроос арван хоёр салаа эвэртэй дэнхийсэн хурэн буга ганцаар цойлон тасарсанаа емнуурээ хенделссен Заанаа баатрын зуг эврээ духайлган хар хурдаараа довтолж бараг тулж очих шиг болоод цохондоо цоо харвуулан савж уналаа. Ургээлгэнд оролцож явсан Булгадар ан унагах ёсгуй ч биеэ барьж дийлсэнгуй ахынхаа хееж яваа зэгэл халиун буганы урдуур морио амдуулан ороолгов. Зэгэл буга ахтай нь яг зэрэгцэн таширлаж очих уед ерсеж унагах хуслээ дийлээгуй Булгадар гал манасхийх мэт хурданаар сумаа суйлан татаад тавьж орхисон ч тэр агшинд негее буга нь таварцаглах шиг болоод газраар гулдайн ойчжээ. Ах нь ерсчихжээ. Гэвч яг бугатай таширлан давхиж явсан тул "Сум нь..." гэсэн бодол Булгадарын тархинд хашгирах дуу шиг харван орох нь тэр. Аминдурал тэрхуу зэгэл бугыг харвахынхаа емнехен цаад талд нь явсан дуугээ
Цэвэгжавын Батбаатар
бас л нумаа онилохыг хальт харсан ажээ. Энэхэн зуур тууний тархинд сум над руу чиглэсэн гэдэг совин, тулааны талбарт еерийг нь урьд емне нь нэг бус удаа аварч байсан зен билэг, салхи шуугиулан зусэх зэвт сумны чигийг баримжаалах мэдрэмж нэгэн зэрэг термегц ташаандаа явсан матрын арьсан саадагаар мерее яаран халхалж амжсан байв. Булгадар ахынхаа саадганд зоогдсон еерийнхее сумыг олж хармагц дотор нь уужирч чанга дуугаар гуугалан ухасхийхдээ Аминдурал гар зангидан занаж буйг ойшоосонгуй. Энэ уед хэвгий газрыг доороос нь хендийлен ухсан оготнын улийд Тастемерийн морь харуулдан унаж, тэрбээр енхрен босч иртэл емне нь хееж явсан буганаас нь тэс еер араатан луглийн зогсч байх нь тэр. Бугын ургээлгэний их чимээнд балмагдаж, етген ширэнгэнээс хамтдаа хеегдеж гарсан лужир том биетэй нас гуйцсэн эм баавгай Тастемерийг хармагцаа хойд хоёр хел дээрээ ендийн босч ирлээ. Баавгай ав хоморгын дуу чимээнд дотроо их л ширвэгдэн сандарсан нь илэрхий. Тастемер тэр хоёрыг хооронд нь ердее л хэдхэн том алхах хэмжээний зай л зааглаж байв. Ан хийхэд саад болж магадгуй гэж илдээ орхисондоо харамсах ч завдал егсенгуй гужир хар араатан дэлэм хэрийн том амаа ангайсаар туун руу довтолж ирэхэд Тастемер бусэн дэх хутгаа сугалж авмагцаа баавгайн хажуугаар зерж гишгэн нуд ирмэхийн зуур суга руу нь хучтэй булээд тэр даруй меренд нь хальт хурсэн сарвууг нь хутгаараа хучтэй цавчин савж орхилоо. Зузаан темреер давтаж хийсэн тохой хэрийн урт хунд хар хутга араатаны сарвууг хангинуур сух шиг л тас татан хаяжээ. Гэвч цусандаа улайрсан араатан чих дежрем муухай бархираад ахин туунийг ноцож ирэх нь тэр. Тулалдаанд салхи шиг хурдан хедлех шаардлагатай амь дуйсэн мечууд олон удаа л тохиолддог. Ортууд эрийн толгой дээр оросуудын ерген илд, армянуудын саран сух, хипчакуудын хунд бороохой, сартуулын алман сэлэм олон ч удаа далайгдаж байсан боловч тэр болгоноос ерсен гарч еерийнхее амийг авч улдсэн удаатай. Одоо харин хуний гараар хийсэн зэвсэгийн оронд галзуурсан араатаны хучирхэг сарвуу тэргуун дээр нь ухлийн суудрээ тусгаж байгаа нь энэ. Тэрбээр евс нахисхийх хооронд баавгайн голт зурхэнд хутгаа бариулд нь тултал зоож орхиод бутэн улдсэн сарвуунд нь ертелгуй сугаран бехийж ар талд нь гарчээ. Араатан улам муухай бархиран эргэж зайлахын завгуй ереесен савраараа нуур луу нь завдан дэлсэж орхих нь тэр. Энэ хоромд Тастемер самбаачлан хойшоо унах хоорондоо баавгайн зурхэнд зоож орхисон хутгаа сугалж амжжээ. Хэдийгээр тархиа дуйртэл цохиулсан ч зай авахын тулд эвсэлтэй нь аргагуй хойшоо усэрч амжсан байв. Тайгын зэрлэг араатантай тохой хэрийн хутгаар ийнхуу тулалдахыг нь цэрэг, зэвсэгийн ягшмал соёлтой ерне дорныхон харсан бол Тастемерийг байнгын сургуулилттай гладиатор юмуу мэргэжлийн рыцарь эсвэл тулааны урлагт гаршсан мерен голын сайн эр, хар шенийн дайчин нинжа байна гэж бодох байсан биз ээ. Гэвч тэр бол хар нялхаасаа едий хуртэлээ харвах намнах, хатгах цавчихыг хоол идэж цай уухтай адил ердийн едер тутмын хэрэщээ болгосон эре цочмог уйл явдалтай талын нуудэлчдийн дунд хаа сайгуй байдаг жирийн л нэг дайчин байлаа. Зурхэндээ гун шархадсан ч унах болоогуй улайреан баавгай ахин дайреан ч холоос харвасан бололтой хурц суманд хухулхиараа нэвт сулбуулэн бегсеерее лагхийтэл суусанаа газарт тусхийн ойчив. Мер нь бага зэрэг зуеэгдэж цус шууреэн Тастемер араатаны чихнээс ёрдойж буй хар ервелегтэй нарийн сумыг хараад Аминдуралын зэвийгтанилаа. Ан дуусахад Заанаа баатар хэдий заванд нь ч унагасан юм бэ тее хэрийн соёотой зэрлэг гахайн толгойгоор ганзагаа цусадсан нь харагдана. Багачууд л гэхээс биш дийлэнх томчууд Тастемерийн баавгайтай ганцаар нуурлэн тулсаныг мэдээд тедий л биширч суйд болсонгуй. Менгелж ноёны "Хуу татуулах дехжээ" гэж хэлеэнийг эс тооцвол уг яриа еер бусад зуйл руу ханджээ. Тэд цемеерее л баавгайтай нуурлэн тулж ялан дийлдэг болоод ийнхуу ул ойшоож байна гэвэл тийм биш. Янз бурийн зэрлэг догшин араатантай зууралдан тулалдах уе хааяа тохиодог ч амьдрахын тел ее тэмцэлд туунээс ч илуу хэцуу бэрхийг давах уе гардаг тул энэ явдал нь тухайн цаг уедээ тийм ч гайхаад байх зуйл биш байлаа. Туунээс гадна денгеж арван долоо хурч буй "алуус баатар зоригоо гайхуулах гэж гартаа хутганаас еер эвеэггуй яваад баавгайтай ганцаар тулан улаан гараараа зууралдан тулалдаж алчихаад арьсыг нь ганзагалаад ирдэг тохиолдол цеенгуй тул жинхэнэ дайчин эрсийг ийм тулааны телее магтах нь арай л хенгедех хэрэг ажээ.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Шинээр цэрэгт ирсэн ах дүүс анхны шийтгэлээ амссан 3-р бүлэг

Ав хоморго ийнхуу ендерлесний маргааш нь Булгадар, Тодой хоёрыг Туйн голд байрлах их цэргийн хурээнд хургэхээр Аминдурал, Тастемер хоёр еглее эртлэн мордлоо. Хевгууд гэр орноосоо холдон аян дайны цэрэгт татагдах болсондоо их л баясан хеерех ажээ. "Усун би чамд эргэж дуугардаг оньсон хегжим авчирч егнее'' гэж Булгадарыг охин дуудээ амлахад Маралжин хатан тэр цагийн монгол эхчуудийн урсгаж дуусдаггуй элбэг нулимсаар нударгаа норгон зогсч байв. Туйн гол дахь их цэргийн хурээг сенедийн яруу хуурчин, дууч хумуун Гилгудэй /Чингис хааныг тэнгэрт хальсаны дараа Гилгудэй баатар "Хаан эзэн минь харцага шувууны жигуур болон одов. Хангинах тэрэгний тээш болон одов. Жиргэх шувууны жигуур болон одов. Жигдрэх тэрэгний тээш болон одов" хэмээн шулэглэсэн нь "Монголын нууц товчоо"-нд тэмдэглэгдсэн байдаг билээ/ баатрын хуу Шарилдай мэргэн хураан захирч байв. Булгадар, Тодой хоёр тумэн хун бужигнасан газар хурч ирмэгцээ толгой нь эргэн сурд дарагдаж дуугаа цааш хураан алмайрчээ. Тэднийг цуварч явахад нь газар шургэсэн урт дэлтэй х'илэн хар морь унасан ул мэдэх аравтын дарга давхин ирж Аминдурал, Тастемер хоёрыг их дуугаар зандран байцаасан нь тэднийг бур ч ихээр айлгаж орхисон аж. Тал талд нь янз бурийн отог омгийн цэргууд эгнэн давхилдаж зарим нь цэгцтэй цуьран явах бегеед тэдний дунд бараг л ухрийн гуя шиг будуун булчин шуугаа нуцгэлсэн нов ногоон нудтэй, хавдсан юм шиг том хамартай, далан урт шаргал устэй хумуус муна шиг том хавтгай сэлэм мерен дээгуурээ дамналдуулчихсан явахыг хараад амаа ангайлган алмайрсан аж. "Ах аа, энэ ногоон нудтэй хумуус чинь ямар хумуус вэ?" гэж Тодойг тэсгэлгуй асуухад Аминдурал "Аа эд нар уу. Гэрээг /грек/ цэргууд байна аа. Моринд муу ч гэсэн гардан байлдаанд хучтэй шуу. Хунийг цавчихдаа шууд л голоор нь хоёр хувааж орхидог юм" гэжхариулж байлаа. Ийнхуу тэд нуд эрээлжлэм олон енгийн цэргууд дундуур сулжин явсаар Шибтэй дайчны зуут байрласан газар сая хурч ирлээ. Барын арьсан хуяг дуулгатай нас деч гарч яваа ханхар ендер биетэй, муна шиг урт том гартай эр Аминдуралыг хармащаа хеер баяр болон нуд нь сэргэж гараа алдлан угтав. Сайх хоёр эр Каг.пийн тэнгисийн хевеенд бие биенийхээ аминд орж явсан удаатай юмсанж. Бачман хэмээх эрийн толгойлсон дээрмийн эре Отчигон ноёны цеен хунтэй явуулын багийг этож байгаад дайрч ороход нь Аминдурал, Шибтэй хоёр УРУУ нуруугаа налан илдээ сугалаад тосч байсан ажээ. этний хоёр дайчныг дуу алдан уулзаж байх уед Булгадар, эдой хоёр ойролцоохон зогсон дайн дажны сонин эйхнаасаа хуучилж байсан хэсэг эрийн яриаг чагнаад лаа ангайлган эргэн тойрноо анзаарах ч сехеегуй болсон зйв. Харахад дайчин цэрэг эр гэхээргуй энгийн арьсан :увцастай туранхайвтар хех залуу жадаа тулан зогсоод , сайхан дуугаар хууч егуулэх аж.
"...Михээ биднээс саяын харагдеан зуйл хун уу зэл хий далдын амьтан уу?" гэж асуусан юм. Энэ уед шунгинах чимээ гармагц цемеерее бушуухан илдээ татан хамгаалах цавчилт хийлээ. Гэтэл бидний эийг хетелж явсан сартуул эр хуруу хэрийн гялалзсан гаан темер духандаа зоолгоод уг ч дуугарч чадалгуй креед ойчих нь тэр. Бид бугдээрээ "Юу вэ" гэж гайхсан I даа. Цагаан хэрэмнээс Шар мерен хуртэл тулалдаж 1вахад ийм зэвеэг ереесее олж хараагуй. Нанхиадуудын ивагтай хоолоо иддэг модон савх шиг дурстэй мертлее /л темреер ирлээд хийчихсэн эд байсан шуу. Бид цем /маа сумлаж ягхарвахад бэлдчихээд байсан юм. Ахиад зэв хангинах чимээ гармагц баримжаагаар цем тэр зуг ум тавьж орхиод газраар енхерцгеесен. Энэ уед бэсудийн Кангар дайчны гутлын есгийг негее темер чинь хаваад эгтчихсон байсан юм. Хар хурдаараа мориндоо мордоод сум тавьсан зуг руугээ ухасхийн давхицгаалаа. Тэгэхэд ёстой итгэмээргуй зуйл болсон доо. Яах ийхийн зуургуй п модон дээрээс бидэн руу гурван цагаан хувцаетай хун шунуу шиг нисээд ороод ирсэн. Хамгийн туруунд давхиж явсан гурван морьтоныг мориноос нь хийстэл ешиглеж унагаад хоёр хел дээрээ газар тэвхдэн буумагцаа нуруунаасаа сэлмээ суга татан гаргаад ирэх ньтэр. Харвал хоёр эрэгтэй, нэг эмэгтэй нанхиад зогсч байна. Гэхдээ л тэр сэлмээ ергеед зогсч байгаа байдал, хелний тавилт энэ тэр нь нэг л еврее. Би ч Ван Шиняны шилмэл цэргууд нь юм байх л гэж бодсон. Тэр даруй негее гурав чинь ухэж байгаа ямаа шиг чарлаад л, салхи шиг эргэлдэн хийсээд тал тал тийшээ сэлмээрээ цавчлан ороод ирэв ээ. Хеерхий муу Гандирын ухлийн шороо нь тэнд пурхийж хэнэггуй инээн зогсч байгаад л хамгийн туруунд сэлмэнд нь ар нуруугаа тас цавчуулаад унасан даа. Тэр муу хуухний нь сэлмээ чадамгай хурдан хучтэй эргуулж байгаа гэж юухэв. Бас болоогуй алхаа гишгээ нь хэмжээ тоотой юм шиг байна лээ. Огт дайрч орох хий гаргахгуй цавчиж байсан. Негее нэг урт гэзэгтэй, толгойгоо цагаан даавуугаар боочихсон эр ч бас их эд байсан. Манай хэрэйдийн Наяа ноёныг эруунд нь ганцхан ешиглеед л тэрий хадуулчихаж байна лээ. Бид нар тэр завшааныг нь яахин алдах билээ. Наяа руу сэлмээ далайн дайрмагц араас нь яг улаан хоолойгоор нь суран бугуйлаа ганц шидээд л гуд татчихсан чинь ямаа шиг ганцхан муухай орилоод л уначихсан. Энэ уед харин негее хуухэн нь хайчны гуя шиг хоёр нарийхан темер гаргаж ирээд шидчихсэн чинь бугуйлын сур тас усрээд явчихсан. Гэхдээ негее гуд татуулж унадаг эр ахин ендийж ирээгуй л дээ. Аргагуй шуу дээ. Бугуйл шидсэн Жирхээ мэргэн чинь ороо хулангийн хузууг булга татдаг хун юм чинь. Тэр цагаан алчуурт босч ирэхээ болимогц негее хуухэн сандраад явчих нь мэдэгдсэн. Бид нар ч туунийг амьдаар нь барьчих санаатай тал талаас нь дехеед очтол ганцхан усрээд л бидний толгой дээгуур даваад ар талд маань буучихаж байгаа юм. Цаас шиг л толгой дээгуур гараад явчихаж байгаа юм. Асар хурдтай хедлехгуй бол тэр муу хуухний илдэнд толгойгоо алдаж магадгуй болоод явчихлаа. Наяа ноён нумаа сувлэн татаад хуухэн руу харвасан чинь гартаа барьсан илдээр ганцхан ширвээд л сумыг нь хоёр хуваагаад хаячихсан. Бид нар бугдээрээ найман хун нийлээд нэгэн зэрэг харвахад тэр хуухэн сэлмээ баруун солгойгуй эргэлдуулээд л газар унагаачихаж байгаа ЮМ. Хэдийгээр урьд емне нь ийм улетай уулзаж учирч байгаагуй ч бид чинь ясны дайчин эре шуу дээ. Жирхээ мэргэн яг тэр уед алдартай гурван харвалтаа угеруулж хиисэн дээ. Тэр бол гурван сумыг нумандаа зэрэг хевчлен татаад харвадаг арга. Хуухэн хэдийгээр хоёрыг нь хаасан ч гурав дахь сум яг гурээнд нь зоогдеон. Хеерхий амьтан дэвхрэг шиг дээшээ хий агаарт нэг их цойлж ирээд л газарт пидхийтэл унасан даа. Бид нар туунийг тойрч очмогцоо сумыг нь сугалалгуй нэлээн харж зогсоцгоосон шуу. Учир нь тэр дороо ухэх учраас. Их яса хууль байгаагуйсэн бол ч ээлжлээд л эдэлчихмээр сайхан амьтан байсан даа. эрезм, Тангудыг дайлж байхад хуухэн хучиндеэн улсыг днгис хаан толгой дараалан ерлеж алсан учраас хэн ч тий зуйл хийж зурхлэхээ больсон шуу. Би уунийг яагаад эиуд ярьж байна вэ гэвэл дайнд анх орж байгаа залуу ПС мэдэж аваг гэж бодсондоо л хэлж байгаа юм" хэмээн 1ээд тэрбээр Булгадар, Тодой нарын зуг толгойгоороо кижээ. Энэ уед Аминдурал ах нь тэднийг дуудсан тул jp залуу хевгуун таяг тулсан эрийн яриаг гуйцэд сонеч цеангуй. Унэхээр ч таягт эрийн яриагаар тэр уеийн энгол цэргийн дэглэм ган темер мэт хатуу байлаа. Юун хуухэн шуухан хучиндэх, нэгэн аравтаас зевшеерелгуй ээрэм хийхэд л даргатай нь хамт огтчин алах ялтай байв. рэтэл тэр цаг уеийн тухай хелений бичээч нар хожмын /ухэнд тэмдэглэхдээ хэт гуйвуулсан байдаг билээ. <ишээ нь Рашид Ад-Дин, Аль Жувейний зэрэг нэрд гарсан туухчид Самарканд хотыг эзлэх уеэр хотын тев талбайд монгол цэргууд эме охидыг беенеер нь хучирхийлэн мал адгуус шиг цэнгэж байлаа гэж бичсэн байдаг нь хилс ташаа зуйл юм. Тухайн уед Чингис хаан хэрвээ ямар нэг цэрэг зевшеерелгуй буюу дайн тулаанаас бусад уед хун алах юм бол тухайн цэргийн аравтын даргыг шууд цаазалдаг байжээ. Зуутын дарга нь хуртэл доод цэрэг нь дээрэм хийсэний телее толгойгоо алдаж байсан удаатай. Ийм хатуу чанд сахилга баттай байсан тулдаа л дайн байлдааны ямар ч уед монголчууд самгардан тэвддэггуй бат нягтарсан эв нэгдэлтэй байсан гэдэг.
Тодой, Булгадар хоёрыг Аминдурал ах нь Хорхасун дайчны зуутад байрлуулахаар егсен байв. Уг нь таньдаг мэддэгээр нь Шибтэй дайчинд егье гэж бодсон боловч хуний нь тоо нэгэнт гуйцсэн учир бутсэнгуй. Яг энэ уед Аминдурал ахын нь найз ортууд аймгийн дайчин Тастемерийг зуутын дарга болгох шийдвэрийг урд зугийн их замын цэргийг толгойлж байсан Моих жанжин /хожим хаан болсон Тулуйн отгон хуу/ гаргасан байлаа. Ул таних олон цэргийн дунд улдэж буйдаа эвгуйрхсэн Булгадар "Амин ахаа" хэмээн араас нь дуудахад ах нь туун руу их л муухай харцаар эргэж харсан аж. Саяхан л эцэг ноёны гэрт эрхлуулэн ехеердеж хамтдаа ан ав хийж, нум сумаар харваж байхыг нь инээд алдан харж зогссон тэр хун биш, огт еер хендленгийн хун шиг болсон байв. Тодой Булгадараас туруулэн ахдаа тэвруулэхээр гуйж очиход Аминдурал илднийхээ бариулаар тулхэн зогсоож "Намайг анх цэрэгт мордож байхад гэрээс хэн ч хургэж ирээгуй юм шуу. Аав хуртэл еерийнхее Мянгатын харъяанд аваагуй гээд бодчих. Та хоёр одоо эр хун шиг байхгуй бол гэртээ эсэн мэнд харьж иржчадахгуй шуу. Энэ бол цэргийн газар. Аав ээж, эгч ахдаа унсуулэн тэврэлдээд байдаг газар биш" гэж тус тас хэлээд эргэж ч харалгуй явж одсон байна. Булгадар ахынхаа хуйтэн загнаж байгаа учрыг эндээс сайн ойлгосон учир дахиж ийм тийм гэж нялхамесангуй. Ийнхуу тэд 13-р зууны дайчин монгол ахан дуус хэрхэн салж байсан тэр янзаар салж оджээ. Тодой ахыгаа явсаны дараа туруучийн таяг тулсан эрийн ярьсан гайхалтай туухийг эргэн дурсаж, ямаршуу хумуустэй дайтах болсоноо ойлгоод урам орж сэргэжээ. верийгее цавчих, харвахын аль алинд нь эгэлгуй хэмээн боддог тэрбээр баатар болсон мэтээр л тесеелж байлаа. Ялангуяа нанхиад нарын нутагт явж ороод унэхээр тийм сайхан сэлэмчин бусгуй байдаг бол ялан дийлчихээд эхнэрээ болгоно гэж мереедеж 1сэн байна. Хорхасуны зуутад газар газрын янз бурийн юг аймгийн дайчид цуглажээ. Дийлэнх нь 16-21 насны шиЖИГНЭСЭН гавшгай залуус байлаа. Цэргууд сэлмээ элэх юмуу хуяг дуулгаа засч янзлан хоорондоо тэгж айлдаж, ингэж хун алсан гэх маягийн зуйлс ярьцгаана. *ой ээжийнхээ уутанд хийж егсен хатааж чанасан щноос хулхэх зуураа еереес нь хэдэн сарын емне :ен болохоор ч тэр юм уу Булгадарыг энэ удаа ах аа лээн ергемжлен "Ах аа, миний нумын хевчийг чангалаад <гуй юу. Сум нь хол тусаг" гэхэд цаадах нь "Угуй ээ. <ий нумын хевч яг тусах газраа хангалттай нисэхээр на. Чангалчихвал хэт хурд аваад онохоо болино" гэв. мэтийн зуйлийг хоорондоо ярьж суутал авдар шиг том гэй, булчин шермес ньхад чулуу шиг зангирсан тунгус 1йн дайчин эр Тодойг дуудаж шилэн хузуунээс атгаад зууны хуян гаргаадах хэмээн тушаажээ. Булгадар ч хэдийнээ ах хуний зангараг олчихсон "Битгий оч. Наад (Чинь хун дээрэлхэж сурсан царайтай нехер байна" гэж хэлэхдээ тунгус овгийн эрийг еерийнхее аравтын дарга Хабичи болохыг мэдеэнгуй. Аравтын дарга хун цэргээ яаж ч тушаасан, яаж ч зодсон еерийн нь эрх мэдэл байдаг ажээ. Тунгус овгийн дайчин эр Хабичи нь нэгэн цагт бэсудийн Зэв жанжны хуу Аюугийн амь сахигч байсан, хориод удаа дайн тулаанд орохдоо нуурэндээ ганц [илдний сорви авч узээгуй эр байлаа. Тэр цагт хичнээн )н дайнд орсон тусмаа нуурэндээ сорви аваагуй хунийг 1дэг гэж магтдаг байв. Учир нь шарх сорви нь хунд ДУУ ярганы цавчилдаан дундаас арай ядан амь дуйж эсэн мэнд гарч ирсэнийг харуулдаг бол нуур царайндаа сэлмийн ир хургэхгуй мултарна гэдэг уг хуний овсгоо самбааг харуулж байна гэсэн уг. Тодой Булгадарын угэнд орж нурууны хуян гарга гэж тушаасан аварга эр луу очеонгуй. Сонсоогуй царай гарган илдээ ирлээд хялгас тавин тас улээж узэв. Тунгус эр царайгаа барайлган параа салаавчилж дээшээ харан хэвтеэнээ "Жилбэгээ" гэж муухай орилсон аж. Бусэлхийгээ хурсэн урт устэй, 1223 онд Исламын жижиг цайзыг довтолж байхдаа ассашинуудын хэрмэн дээрээс шидсэн урт сэрвээт сэрээнээс нуурэндээ эвгуй сорвитой хоцорсон, тунгус эрээс ч ендер бахим хар хун туун руу гуйж ирлээ. Хэрвээ энэхуу Жилбэгэ гэгч аймшигийн царайтай эр нурууны хуян гаргаж ег хэмээн эхлээд дуудсан бол Тодой еерийн эрхгуй гуйн очих байсан мэт санагдана. "Жилбэгэ чи энэ хоёр шинэ цэрэгт аравтын даргын угэнд орохгуй бол яадагийг газар дээр нь харуулаадах" гэж тунгус эр зандарлаа. "Юу? Аравтын дарга гэв уу? Хэн нь аравтын дарга юм бол" хэмээн Булгадар сэртэсхийн бодох сацуу усээ намируулсан Жилбэгийг харвал тэр хаш цагаан шудээ яралзуулан инээгээд ер муу зуйл хийх янзгуй байх шиг. Тэрбээр Булгадар, Тодой хоёрын зуг толгой дохин инээсээр, эр ухрийн сураар дерев давхарлаж сулжсэн будуун ташуураараа алгаа цохилсоор хурч ирэв. Жилбэгэ ташуураа огцом далайн гуядахад Булгадарын нэрэлхуу бардам зан хеделж, демен ташуур нуруун дээрээ буухаас урьтан бехийж бултаад тэр даруй илдээ суга татаж ташуурын сурыг голоор нь хоёр хувааж орхив. Аравтын даргынхаа нудэн дээр дайн байлдаангуй тайван уед илд сэлэм сугалах ньтэр цагийн монгол цэргийн хуулинд хатуу ялтай хунд хэрэгт тооцогдож байжээ. Булгадар хэдийгээр бусдын амнаас цэргкйн Их Яса хуулийг сонсч байсан ч залуугийн харгай, гэнэн болчимгуй хор шартай зангийнхаа улмаас илд сугалаад зогсохгуй хуучин хашир дайчны гарт байсан ташуурыг тас цавчин том алдаа хийжээ. Жилбэгэ тэр даруй махир илднийхээ хажуугаар Булгадарын хацар луу алгадан унагатал нэгнийгээ емеерсен Тодойгийн зангидсан нударга эруун дороос нь елген цохиж хашир дайчныг хел дээр нь туйвуулсан аж. Тодой, Булгадар хоёр аварга эрийн денгеж л цээжээр нь татаж байсан ч туунтэй зодолдохоос ечуухэн ч айсангуй. Учир нь Беерелжуутийн ширэнгэд уунээс ч аварга том хучирхэг улангасан баавгайтай хоёулаа гардан тулалдаж, тее хэрийн ясан иштэй хутгаар зурхэнд нь сулбэн алж байсан тул тэр араатаны хажууд энэ муу хун юу ч биш юм шиг санагджээ. Жилбэгэ дайчин эруу руугээ хучтэй цохиулсан ч бахтай нь аргагуй тас тас хехреед тэр даруй Булгадарыг сэвхийтэл ерген авч эргуулмэгцээ хелеер нь Тодойг гуядан унагаасан аж. Хучирхэг эрийн бахим саварт базуулсан ах дуу хоёр гун хясаа руу унах шиг болоод ухаан нь балартжээ. Амнаас нь цус амтагдан арай чуу сэргэмэгцээ ёуланг нь ар нуруугаар нь холбон хулсэнийг мэдэрлээ. Цэргийн Их Яса хууль зерчиж, аравны даргын угийг эс тоомсорлон, амгалан уед гартаа илд барьсаны телее ах дүү хоёрыг зуутын емне туе бур гучин удаа ташуурдан шИйтгэхээр болжээ. Удалгуй дуухэлзсэн морьтой хэсэг сын хамт Хорхасун дайчин хурч ирлээ. Тодой зуутын зрга Хорхасуны баруун талд толбот бор морь унаж хөнделсен эргэцэх ширвээ сахалтай эрийг олж хармагцаа баясан дуу алдав. Тэр дайчин бол хэдхэн хоногийн емне Аминдурал ахын нь хамт гэрт нь зочлон амарч саатаад сумаа бэлэглэж байсан ортууд аймгийн Тастемер дурээрээ байлaa. Булгадар, Тодой хоёр олон цэргийн емне гэсгээх ялааc их л айж байсан учир Тастемерийг хармагцаа энэ эас мултрах нь лав боллоо хэмээн баярлажээ. Денгеж зуутын даргын тушаалаа хулээж аваад байсан Тастемер Эрхасуныг эртнээс таних тул Аминдуралын захьсанаар хоёр дууг нь шалгаж узэхээр ирээд ийм хэрэг мандуулсан байхтай нь таарсан аж. Гэвч цэргийн Их Яса хуулийг icaapaa мердсен Тастемер болсон явдлыг сонсоод Тодой, Булгадар хоёрыг емгеелех ганц ч уг хэлсэнгуй. Нүдний нь емне аравны дарга нь тэр хоёрын тоосыг ж буйг хараад ул ялиг инээмеэглэн зогсч байлаа. ^нд нь маш их хорссон Тодой, Булгадар хоёр хэдийгээр глимс унаган байдагаараа орилмоор байсан ч хор шарандаа шудээ тас зуусаар гучин ташуурын сурыг тэвчин өнгөрүүлжээ. Энэ уед Аминдурал ах нь ах дуу хоёрын емне зүг явах цэргийн мянганы ноёноор томилогдеоныг тэд н бол эрх зан нь хедлеед емелзен уйлах байсан биз ээ.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Үргэлжлэл:::

Ямухай жанжин шилмэл цэргуудээ /жад хороо/ авч ирсэнээр емне зуг явах цэргийн аяныг шуурхайлахаас еер аргагуй болсон байв. Тэд гурав хоногийн дараа гэхэд Цавчаал боомтонд хурсэн байх даалгавар авсан байлаа. Хамаг бие нь ташуурын сурны ормоор шархиран евдевч Тодой, Булгадар хоёр харвасан сумыг сэлмээрээ ганцхан цохиод хугалдаг узэсгэлэнт охид хуухнуудтэй тулалдаж узэхийн мерееслеер евчин зовиураа умартаж явав. Цэрэг туе бур хетелгее морио сэлгэн довтолсоор хоёр дахь едрийн орой гэхэд хех тугийн доор жигдэреэн хоёр тумэн цэрэг эр их Монголын элсийг туулан гарч ирлээ. Энэ хооронд Тодой, Булгадар хоёр еерийн аравтын цэргуудтэй ижил дасал болон нехерлеж амжжээ. Тунгус омгийн Хабичигийн барьсан хех тугийн дор тэдэнтэй зодолдож танилцеан Жилбэгэ, журхиний Идэрчигч, чинос овгийн Хуругэ, Гачир, Их нудэн, Байжу, гереечний Цээлээгээс гадна нэгэн их алдар цуутай хун байсан нь Сенедийн Томалугу баатар байлаа. Энэ дайчин хэдхэн сарын емне Ямухай жанжны байгуулсан тусгай жад хорооны шилмэл цэрэгт аравны дарга хийж байхдаа ялимгуй зодоон хийсэний улмаас зэмлэл хулээн тушаал бууж жирийн цэрэг болсон хэнэггуй нэгэн байв.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Өглөөний мэнд залуусаа. За ингээд үргэлжлүүлэх үү.

Нанхиадын тулалдах эрдэм буюу Монгол цэргийн шилмэл "Жад хороо" байгуулагдсан түүх 4-р бүлэг.


Ямухай жанжны мэдэлд оршдог шилмэл жад хороо гэдэг нь цэргийн эрдэм бүрийг нэвтэрхий эзэмшеэн хашир туршлагатай дайчдаас бүрддэг маш их нэр хүндтэй анги байв. Орчин үеийн хэллэгээр бол "Альфа", "Дельта" гэх мэт тусгай ангийн дайчид л гэсэн үг. Тэрхүү жад цэргийн хороог анх байгуулах болсон шалтгааны талаар хэдэн үг дурсах нь зүйтэй болов уу. Энэ нь хоёр жилийн өмнө болсон явдал байв. Тэр үед Буха чинсан шатаж уугисан Бээжингээс баруун хойш яаран дутаасан Алтан улсын жанжин Ванган чинсаны цэргийг гэзэг даран мөшгин хөөж явтал эгц улаан зам дээр нь хоёр морьтой нанхиад хөндөлдөн зогсч байжээ. Их цэргийн тэргүүнд явсан толгойн ангийг Хонхотаны Хар Хулан ахалж явсан бөлгөө. Тэд улаан зам дээр нь хөдөлгөөнгүй зогсох хоёр нанхиад эрийг хараад отолт байж болзошгүй хэмээн болгоомжлон зогтуссан аж. Юуны өмнө энгүүдийн Барсыг дөрвөн цэргийн хамт урагш довтолгон нанхиадуудаас яах гэж зам хаасан учрыг олуулахаар явуулжээ. Нэг нь толгойгоо цагаан ямбуугаар нямбай гэгч нь ороосон, чөгөө нь мулзайтал хуссан халзан толгойтой хоёр морьтон тэднийг угтан ургаа хад чулуу шиг хөдөлгөөнгүй зогсох ажээ. Тэднийг гурван зуун алдын зайд хүрч очтол хоёр нанхиадын гар үл ялиг хөдлөх шиг болоод Барсын дөрвөн талд явсан дайчин эрс хоолойгоо хуруун чинээ төмрөнд тас хяргуулан мориноосоо гулдайн ойчих нь тэр. Барс их төрийг үүсгэсэн 1206 оноос хойш эдүгээ хүртэл 159 дайн тулаанд хатгалдан орохдоо иймэрхүү нүдэнд үл үзэгдэх зэвсэгээр хүнийг холоос хурдан бөгөөд мэргэн хороодог дайсануудтай огтхон ч учирч байсангүй. Хоёр нанхиадын нэг нь гараа нуруун дээгүүрээ давуулан сэлмээ сугалмагцаа арван алдын зайнаас морин дээрээсээ ирвэс шиг үсрэн дүүлэн иржээ. Монголчууд тухайн үедээ Ванган Чинсаны цэрэгт зэвсэгийн эрдэмээр гайхагдаж асан, нэр сүр нь Алтан улс даяар төдийгүй Хөх мөрөн, Шар мөрний сайн эрсийн зүрхийг чичрүүлж явсан "Умардын луу" хочит Шан Фэн, "Азарган чоно" хэмээх Чан хоёртой тулж байгаагаа мэдсэнгүй. Ванган Чинсан зам /руулан зугтах цэргийнхээ арыгхамгаалж, монголчуудыг > саатуулахаар зэвсэгийн эрдэмд гарамгай хоёр баатраа чгээсэн ажээ. Шан Фэн нь "Умардын луу" хочийг Шаолинь /мд 25 жил шавилан сууж байхдаа Их могойт уулын авцалд бүгсэн 30 догшин дээрэмчнийг ганцаараа дарж зн болой. Хожим түүний зэвсэг болон нударгын эрдэм ган улсын хааны ордонд хүртэл цуурайтаж ирмэгц нган Чинсан хааны бие хамгаалах торгон цэргийн 1агч болгохоор урилга заллага явуулсан юмсанж.
зэвсэгийн эрдэмд төгс нэвтэрч, бурханы номонд тэрхий гэгээртэлээ сүм хийдээ орхихгүй гэж андгайлсан Фен хааны ордонд ирсэнгүй. Харин гурван жилийн эаа умардын зэрлэг нүүдэлчин монголчууд их улсад голж, цагаан хэрмийг даван нийслэл Жүндүг түйвээж элмэгц сайн дураараа сахил санваараа шувтлан аны албанд хүрч ирсэн юмсанжээ. Түүний хажууд буй торгон цэргийн даамал Чан хэдийгээр Шаолинь "цэд суралцаагүй боловч хар нялхаасаа илд жадаар цах аргад нэвтэрхий суралцан, Алтан улсын омог ихт -нуудыг өөрийн гараар устгаж нэр алдраа дуурсгасан I байлаа. Ялангуяа Гунфан хавцалд Сүн улсын цэрэгтэй лсэн тулалдаанд ганцаараа 120 дайсаныг цавчин ггасан баатарлаг явдал нь ард иргэдийн дунд домог юн мөнхөрч тэр талаараа зохиосон дууг нь тариачин эд ургацын баярынхаа үеэр дуулан баясдаг болоод айжээ. Чан дэргэдхи дөрвөн цэргээ хануур жаданд /лбүүлсэн ч үл хайхран ганцаараа салхи шиг довтлон буй Барсын урдаас сэлмээ сугалан харайсан аж. кайн үедээ нанхиадын зэвсэгийн сайчууд хэдийгээр I сугалан тулалдахдаа гаргууд боловч морьтой довтлон ирж буй хүнтэй дайтаж огт сураагүй, морийг зөвхөн хөл дүүжлэн унахад л хэрэглэдэг байсан билээ. Иймээс Эмээлтэй морио орхин газраас дээш гурван алдын өндөрт (ргэлдэн хөөрөөд өөдөөс нь айсуй монгол эрийн зүг донголжээ. Барс урдаас нь нисэн довтолж ирсэн цагаан алчууртын сэлмийг хариулж чадсан боловч тогтоож дийлэлгүй хамтдаа морин дээрээсээ давхралдан унажээ. Газарт унасан хойноо Барс тэр даруй самбаачлан цагаан алчууртыг заамдан авч өвдгөн доороо хийгээд багалзуурыг нь шахсан аж. Гэвч түүний дор орсон эр хөлөө чөлөөтэй саван ар нуруу руу нь өшиглөхөд тэрбээр үүдэн хойморын зайтай шидэгдэн ойчжээ. Ингээд хоёул босч сэлмээ сугалан бие бие рүүгээ довтлоход бэлэн ойртоход цагаан алчууртай хятад эр бүжиглэж байгаа мэт хөлөөрөө уран гоё хөдөлгөөн газар зурж үйлдээд хажуугаар нь алчуур мэт хөнгөнөөр нисэн өнгөрөх зуурт Барсын зүүн эгэм тасхийн янгинаад явчихаж. Олон дайн тулаан үзэж, толгой дээр нь далайсан олон янзын сэлмийг нүд ирмэхийн зуурт анзаараад бултан зайлж, өрсөн цавчиж явсан Барс энэ удаа нанхиад эрийн цавчилтыг олж харсангүй. Түүний бүрмэл хуягны завсараар цус садран гарч ирлээ. Энэ үед хоёр хөл дээрээ эргэлдэн буусан Чан багшийнхаа захисан үгийг гэнэт санасан аж. Багш нь түүнд "Нүүдэлчидтэй тулалдахдаа шархдуулж болохгүй, шууд л алах хэрэгтэй. Тэд садарсан цусаа үзвэл улам омогшин улайрч дайрдаг муйхар улс" гэж байсан аж. Үнэхээр ч Барс түүн рүү өргөн хавтгай илдээ налуулан гурван удаа дээгүүр, гурван удаа доогуур маш хурдан гялсхийтэл цавчсаныг Чан арайхийн няцааж хойшоо алхам ухарлаа. Чан тэр даруй "Буйлсын мөчир усанд хөвөх" гэсэн алдартай сэлмийн эрдэмийг хэрэглэхээр шийдэжтэр даруй нуруугаараа хөрвөн эргээд илдээ усны давлагаа мэт туялзуулан довтлоход цусандаа бялтсан монгол эрийн өргөн сэлэм илдийг нь урдаас нь угтуулан ганцхан цохих шиг болтол "Усанд хөвөх буйлсын мөчир" аргаар эргэлдэж байсан сэлэм нь гараас нь мулт үсрэн тээр хол шидэгдэж унасан аж. Нанхиад эр гар хоосон болсоныг хармагцаа Барс дахин довтолж өөд уруугүй цавчин ортол цагаан алчуурт түүний урдаас зөрж гишгэх шиг болмогцоо сэлэмтэй гарыг нь атгаж аваад ер бусын их хүчээр нуруун дээгүүрээ давуулан нисгэж хөөргөөд ар нуруугаар нь пид хийтэл шидэж орхих нь тэр. Барс их цус алдсанаас арай ядан гуйвсаар босч иржээ. Монгол эр сэлмээ тулан өндийн байгааг харсан Чан түүний тамирдсаныг-мэдэж Шан Фэн руу харвал цаадах нь хоёр ү.чүүрийг нь гинжилсэн арзгар төмөртэй модон бороохой Гврган шидсэн агаад тэр дор нь шүүрч авсан аж. Нанхиад эр мөнөөх холбоотой арзгар муныг салхи хүүгтэл баруун солгойгүй эргүүлэн ойртохыг харсан Барс чухам цагийг нь олж хүчтэй цавчсанаар гинж нь тасарч хоёр гарт нь нэг хоёр муна болон салж орхив. Гэвч нанхиад эр хоёр мунаа солбин эргүүлсээр суун тусах шиг болмогц эрчилсэн өргөст Мод Барсын ар дагзанд гал манартал тусч, тэрбээр хөл дээрээ тогтох гэж чармайсан боловч дараагийн арзгар муна баруун шанаанд нь ирж буусанаар нүд нь харанхуйлан нүүрээрээ газар шурган унасан аж. Энэ тулааныг холоос хпрсан Хар Хулан есөн мэргэн харваачийг мордуулж 1аад хоёртоо ойртох хэрэггүй. Холын зайнаас сумаар сүлбэчих гэж тушаажээ. Харваачид сум тусах газарт довтлон очмогцоо мориныхоо амыг хөндөлсүүлэн татаж зогсоод нэгэн зэрэг нумаа сумлан зогсоо зайгүй харваж эхэлсэн аж. Гэвч хоёр морьтон эр нисэн ирэх сумыг бпрьсан сэлмээрээ сурмагхан гэгч нь цавчин унагасаар урагш довтлон орж ирсэн байна. Хоёр нанхиад эр сэлмийг жинхэнэ гайхамшигтай эзэмшсэн улс болохыг монголчууд ийнэ анзаарчээ. Харваачид зогсоо зайгүй сум тавьж 1сан ч тэр хоёр бие биедээ ганц ч зэв хүргэлгүй тэдэнд Тулж ирээд харваачдын дундуур довтлон оров уу үгүй юу эмээл дээрээсээ агаарт хий үсрэн, годройтон нисч нүд ирмэхийн зуур есөн харваачийг хөнөөж тэдний зөвхөн эмээлтэй морьдыг нь л үлдээжээ. Ямаршуухан хүчирхэг эрстэй тулгарсанаа ойлгосон Хар Хулан бахтай нь аргагүй Шүдээ яралзуулан инээж илдээ өргөөд бөөнөөрөө дайрч орохоор шийдсэн байна. Тэр үеийн монголчуудын морин цэргийн дайралт гэдэг үерийн ус, түймэрийн гал шиг хмиоолтэй хурдан хүчирхэг, юугаар ч зогсоохын аргагүй аюултай довтолгоон байсан юм. Хар Хулангийн араас тОЛГойн сэргийлэхэд явсан наян монгол цэрэг сэлмээ ярсхийтэл өргөн уухайлсаар дайрч орлоо. Зам зууртаа хэд хэдэн цэрэг нанхиадуудын шидсэн хангинуур зэвэнд тас хяргуулан мориноосоо салжээ. Хоёр нанхиад эр морин дээрээсээ агаарт үсрэн эргэлдэж, сэлмээрээ баруун солгойгүй цавчлан, заримдаа газраар өнхөрч, хөлөөрөө хүртэл өшиглөн унагаж, заримдаа жигүүртэй юм шиг толгой дээгүүр нь дүүлэн нисч тэр гэхийн тэмдэггүй бөөн үймээн болж орхижээ. Монголчууд өмнө нь хэзээ ч ийм олуулаа хоёрхон хүн рүү дайрч байсангүй. Салжиудын Есүнгэ мэргэн зай завсарыг нь соргогоор олж хараад Чаны сэлмэн доогуур улаан суга руу нь огцом харваж унагаагүй бол монголчуудын хохирол улам л нэмэгдэх байлаа. Харин нөгөө Шан Фэнгийн нь дөрвөн талаас бугуйл хаян татаж барьж авсан байна. Гэвч тэр дөрвөн мөчөө бугуйлын суранд ороолгож тэл үүлсэн атлаа дотоод хүчээ ашиглан хоёрыг нь тас өшиглөж орхижээ. Сүүлд нь улаан хоолойгоор нь хаясан Хар Хулангийн бугуйл багалзуурыг нь шахан ухаан алдуулж түүнийг амьдаар нь барьж авсан аж. Энэхүү замбараагүй тулааны талбарт 30 орчим шилдэг дайчин эр хоёрхон нанхиадын илдэнд тасар цавчуулан амиа алдсан байхыг харсан Хар Хулан цаашдаа ийм тупаан хийвэл маш эрсдэлтэй болохыг ойлгож авсан байна. Тэрбээр уурсан хорссондоо Шан Фэнийг дөрвөн мөчөөр нь омголон морьдын сүүлнээс зүүж тасар татуулан хороожээ. Гэвч энэ үед их цэргийн хамт дөнгөж хүрэлцэн ирсэн Буха Чинсан түүнийг муйхарлан довтолж олон цэргийн амь үрэв, мөн өөрийн нь тушаалгүйгээр олзны хүнийг цаазаллаа гэж хилэгнэн зуутын даргаас нь мулт татаж жирийн цэрэг болгожээ. Тэр явдлаас хойш нэг их удалгүй дөчин хүнтэй тэнцэж тулдаг хоёр нанхиад эрийн тухай яриа ам дамжин түгсээр Бор жанжны чихэнд хүрчээ. Хятадын Сүн улсын гүн рүү нэвтрэх тусам ийм чадвартай улс олон таарч, цэргийн аян дайнд хүндрэл учруулж болзошгүй тул Бор жанжны зөвлөснөөр Өгөөдэй хаан цэргийн эрдэмд нэвтэрхий Ямухай баатрыг дуудан тусгай шилэгдмэл "Жад" хэмээх цэргийн хороо үүсгэн байгуулахыг тушаасан түүхтэй юмсанж. Отог аймгуудаас хамгийн шипмэл цэргийгцуглуулсан "Жад" цэргийн хороонд агаарт шидсэн хулсыг газарт буухын завдалгүй 12 хэсэг цавчин зороод хаячихдаг хүмүүс захаас аваад л зөндөө байсан агпад тэд илдээрээ буруу зөвгүй наадаж явдаг байв. өөдэй хаан Ямухайд тусгай хороо байгуулах даалгавар н нь цаанаа бас л нарийн учиртай байж. Ямухай 25 гол төлөв заншлаач тагнуулын зарлиг биелүүлсэн өөд Перс, Араб, Багдад, Гуулин улсын Хейжү арал, үн умс Зааны аралд хүртэл нэвтэрч чадсан хөх төрийн рдаа барьдаг эрсийн нэг байлаа. Тиймээс Зэв жанжин, Бат хаан хоёр хүртэл Ямухайгаас битүүхэн айн ширвээтдэг байсан нь нууц биш. Өгөөдэй хаан "Жад" цэргийн хороо байгуулахыг чухалчилж Ямухайд тушаал буулгасан нь нэг оёсондоо Алтан улс хийгээд Сүн улсын цэрэг зэвсэгийн эрдэмийг үнэлсэн хэрэг байлаа. Тухайн үед даян дэлхийн Шаандаа илд агсаж, нуруундаа нум үүрсэн улсаас хамгийн шилдэг цэрэг нь монголчууд байсан юм. Гэтэл ний дундаас жинхэнэ соруудыг нь түүн ялгаж тусгай хороо байгуулах болсон нь дээр доргүй ам зөрөх яриа Щргаж эхэлсэн байлаа. Харин Хишигтэн болон Хэвтүүл цэргүүдээс хэнийг ч авч болохгүй гэж Өгөөдэй тушаажээ. Ямухай Цэцэн баатарын хамт мянгатуудаар гурван сар хэрэн тэнэж, шигшин сонгосоны эцэст монгол хэлт 82 омог бүрээс арван шилдэг дайчныгялган авч "Жад" цэргийн лэгдмэл мянгатыг бий болгожээ. Гэхдээ тэр зөвхөн сэлэм жад, нум тавин тулалдах эрдэмд гоцоос гадна цайз хэрэм тэсэлж дэлбэлэх, хордуулах, харвах төхөөрөмж бүтээх зэрэг ур чадвартай хүмүүсийг тусгай ангид хамааруулах зарлиг гаргасан билээ. Жишээ нь дүүгүүрийн узуүрт суурилуулсан "Вааран сум" байна. Одооныхоор бом димамиттай төстэй уг тэсэрдэг сумыг жалайрын уран Дархан Гэлэг анх санаачлан зохиож Калкгол дээр Оросын вангуудтай хийсэн тулаанд Сүбээдэй баатар амжилттай хэрэглэсэн билээ. Нунтаг хар дарийг хөх цахиурын үртэстэй хольж хатуу барзгар чулуу бүхий шавраар тойруулан бүрж хатаагаад завсараар нь цухуйсан олсны үзүүрт гал өгч дүүгүүрдэн эргүүлж байгаад шидмэгц чих дүлийрэм дуу чимээ гарган, бөөн чулуу үсэргэн дэлбэрдэг байж. Анх Зэв, Сүбээдэй нар хипчакуудтай хутгалдсан мэргэдийн үлдэгдэлийг даран сөнөөхөөр хөдлөх үед Чингис хаан 12 ширхэг шавар вааран сум, зургаан төмөр тэрэгний хамт өгч явуулсан билээ. Зэв замдаа Гүржийн Даша хааны цайзыг дайрах үедээ авч явсан сумнаасаа есөн ширхэгийг нь хэрэглээд Калка гол дээр оросуудтай тулалдахдаа ердөө гурван ширхэгтэй үлдээд байсан ажээ. Ер нь тэр тулааны тухай эртний түүхэн тэмдэглэл маш ховор үлдсэн байдаг юм. Псковын сүмийн он дарааллын бичиг хэмээх шарласан хуудсанд "Мстислав ноён Калк голын тулаанаас өрөөсөн гараа тас цавчуулан зугтаж ирээд шархны халуунаа даалгүй нас барав. Оросын олон ван дагуулж гарсан цэргүүдийнхээ хамт буцаж ирсэнгүй. Одоо биднийг хэн хамгаалах билээ. Бурхан минь таниас өөр хамгаалагч Орост үлдсэнгүй" гэж дурдсан байдаг юм. Харин хожмын үеийн Оросын түүхчид Калка голын тулааныг дүрслэхдээ хэт нэг талыг барин туйлширч, өөрсдийн өвөг дээдсийн ялагдалыгзөвтгөхийн тулд татар монголчууд 400 мянган цэрэгтэй байсан гэж бичдэг болсон билээ. Чин үнэндээ анх Хорезмаас 20 мянган цэрэгтэй хөдөлсөн Зэв, Сүбээдэй нар Дундад Азиар дамжин половцуудын нутгаар гэтэлж Калк гол хүрэх замдаа 3000 орчим цэргээ алдаж, 18000 дайчнаа хөнгөнөөр шархдуулан замдаа эмчлэн эдгээж, удаан эдгэрэх хүнд шархтай 300 дайчнаа буцах замдаа авахаар суурин газар сахиурын хамт үлдээж ердөө л 15 мянган цэрэгтэй оросуудын өмнө зогссон билээ. Тэгэхэд тал талаас цугларсан Оросын вангууд хэдийгээр сахилга журамгүй, эмх замбараа муутай байсан хэдий ч 80 мянган цэрэгтэй байсан билээ. Оросын вангуудын дотроос Святослов ван л ганцаараа өөрийн цэргийг эмх журамтайгаар удирдан монголчуудын өөдөөс дайрч ирсэн байдаг юм. Сүбээдэй зөвхөн тэдний хороог бутаргахын тулд нөөцөнд үлдсэн сүүлчийн гурван ширхэг вааран сумыг хэрэглэсэн байдаг. Гурав байтугай ганц Ширхэг вааран сум л эмх цэгцтэй ирж яваа довтолгооныг бусниулан сарниулахад хүрэлцдэг номтой. Ариун Ромоос эхлээд Багдадын Халиф, Мисир болон Хятадын цэрэгт күртэл ийм тэсэрдэг сум үзээд өгье гэсэн ч байхгүй байсан умир арга ч үгүй. Калка гол дээр Оросын вангууд Зэв и Сүбээдэйн цөөхөн цэрэгт шившигтэйгээр ялагдсаны дараа момголчуудын хувьд Европ руу цөмрөн орох үүд хаалга цэлийтэл нээгдсэн түүхтэй. Тэгвэл энэ удаа Ямухайн умирдлага доор байгуулсан "Жад" цэргийн мянгат нь 1Н зүйлийн гамшиг тээсэн зэр зэвсэгтэй, тэр үеийн М( и н ол цэргийн жинхэнэ сор болсон эрчүүдээс бүрдсэн нэг ёсомдоо "элит" анги байлаа. Тийм ч учраас Ямухай цэргийн эрдэмийн эл тусгай ангийг байгуулсаныхаа дараа тулааны урлпгийн бяцхан баяр хийж, гучин хоёр бөх барилдуулан ©гоодэй хааныг урин залж үзүүлсэн байгаа юм. Ямухай 1 ■ I иар тэрхүү найрыг сэтгэлдээ дүрслэн бодож байлаа. ...Хүрээлсэн их галын дунд Тугч хэмээх жалайр эр, Айдар хэмээх чинос овгийн эр өөд өөдөөсөө гсох бөгөөд Тугч гөрөөсөнд мярайж яваа аятай дзэрээ огцом гүйж аяархан гэтсээр Айдарыг тойрон хэд Айдар бул чулуу шиг хөдөлгөөнгүй зогссоноо гэнэтхэн сэлмээ суга татмагцаа нуруугаараа холбирон эргэж хагас саран таталт маягаар асар хүчтэй цавчсан бөлгөө. Хэрвээ тэр үед Тугч бөхийж амжаагүй бол §враа ойр орчмын өвсийг нэлд нь будах байсан биз. тонгойн бултмагцаа гэнэт үсрэн Айдарын ар талд гарч ээрээ бамбайг нь ганц дэлдэн унагахад аварга том эй Айдар хөл дээр нь унасан ч тэр тоосон шинжгүй бамбайг өлмийгөөрөө этэн өшиглөсөн агаад Тугч толгойгоо имгүй гилжийлгэсэн юм. Яг энэ үед төмөр тоног, цул шир болсон хүнд зэвсэг хажуугаар нь хэрэм цөмлөх харвагчийн чулуу шиг л сүнгэнэн өнгөрч билээ. Тугчийгялимгүй барьц алдахыг алдалгүй харсан Айдар сэлмээ баруун солгойгүй эргүүлэн нэхэн ирсэн ч цаадах нь сэлэмний нь доогуур ''умган ард нь гарахдаа ялимгүй зүүн тийшээ найгах мэт болоод илдээрээ доош хатган цавчаад хөл солбин эргэж зогссон аж. Тугчийг ардаа гаргачихсан Айдар гэнэт огцом эргэтэл тэднийг харж суусан хүмүүс нирхийтэл инээлдэх нь тэр. Сэлмээ хоёр гараараа атгасан Айдар урагшаа ганц хоёр алхмагцаа л хүмүүс яагаад инээлдсэний учрыг ойлгожээ. Тугчийн сэлэмний хурц ир түүний хуяг дуулга, хувцас өмсгөл, дотуураа өмссөн цагаан ямбуу цамцыг нь хүртэл хага татан яг тэгшхэн хоёр хуваан цуулж, хонго бөгс нь хүртэл ил гарчихсан зогсч байжээ. Ийм байдалд орсон Айдар мэдээж ялагдсанаа хүлээн зөвшөөрч Тугчид мэхийн ёсолж билээ. Үүний дараа Ямухайн дохиогоор торонд хийсэн барыг гинжнээс нь мултлан тавьсан юм. Цоохор эрээн бар торноос ууртай нь аргагүй үсрэн гарч ирсэнээ урууд аймгийн дайчин Ширэмүн баатар луу архиран дайрав. Ширэмүн бол тэр жил хаад ноёдыг цэнгүүлэх ёслол дээр эдүгээ "Жад' цэргийн даамлаар тохоогдоод байгаа Ямухайг мянганы ноён байхад нүдэн дээр нь гурван бартай ганцаараа тулалдаж бүгдийг нь зүйл дуусгаад мэхийн зогссон эр билээ. Их хааны сэнтий дээр сархад шимэн налайн суугаа Өгөөдэй арван хэдэн жилийн өмнө Түвдийн уулсаас эцэг Чингис хаанд бараалхаж ирсэн Чан Чунь Бумбын нэгэн шавь нүцгэн нударгаар бартай тулалдаж, гавлыг нь хага дэлсэж алсан явдлыг нэхэн санаж суух зуур Ширэмүн сэлмээ сугалан ирийг нь үлээж, эрхийгээрээ тэмтэрч үзсэнээ биеэ хураан атиатирах барнаас өрсөн өөдөөс нь үсэрсэн юм. Бар ч түүний урдаас цоройн үсэрсэн боловч хажуугаар нь хальт зайлаад өнгөрсөн Ширэмүний махир сэлэмний ир цээжийг нь ярж орхисон байж билээ. Цоохор арьсанд нь нэвчин тодрох цусаа үзээд улайрсан араатан Ширэмүн рүү архиран үсрэхэд тэрбээр сэвхийтэл нуруун дээгүүр нь харайн гарахдаа бүсэндээ байсан хутгыг нугасанд нь далд ортол зоож амжсан билээ. Ширэнгэ тайгын хүчирхэг араатан их хааны өлмийд өвдөг сөгдөн унасан энэ явдал тэнд байсан бүх хүнийг гайхуулж алмайруулсан юм. Гартаа барьсан илд, хутга төдийгөөр бар арслангийн бодийг хөтөлж, дээгүүр нисэн өнгөрөх шувуудыг хэд хэдээр нь харван алж, суран бугиулиар зэрлэг адууг тас гэдрэгээ харуулдтал гуд татан унагаж, тэнзэн ташуураар баруун солгойгүй нанчилдан эвон хүнийг яах ийхийн зуургүй гулдайлгаж орхидог шилмэл цэргийнхээ үзүүлэх тоглолтыг тухлан сууж 1сан Өгөөдэй хаан тэр шөнө сэтгэл их л хангалуунаар бзооглон хөлчүүрхэж хоносон билээ. Хэвтүүл цэргийн хуаранд "Хаантан өнөө шөнө бас л хөлчүүрхэж хонолоо" гэсэн яриа тарсан нь нэлээн улиг болсон зүйл байсан ч »н тэр шөнө Ямухайг дэргэдээсээ салгалгүй наргисан . харин шинэлэг содон явдал байлаа. Энэ явдлаас хойш жилийн дараа дээр хүүрнэж эхэлсэн тэрхүү аян дайны үйл явдал өрнөсөн юм.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Домогт шаолинь хийд Монголчуудын зам дээр хөндөлсөн хаасан 5-р бүлэг.


Булу баатрын удирдсан их цэрэг Анчуань хотын захад хүрэх үед өмнөөс нь Улахан жанжин тосон авч цэрэг, агтыг гурван өдөр амраагаад даруй Шар мөрний зүг эргэж Сүншань уулыг чиглэн очих зарлиг буулгажээ. Тэр уулын цаана эртний домогт орж гурван улс даяар алдар нь дуурссан "Зулзаган шугуй" хэмээх бясалгал даян тулааны урлагийн охь уурхай болсон Шаолинь хийд оршиж авай. Хүннү гүрний үеэс хойш нүүдэлчдийн цэрэг энд тулан ирж байсан нь үгүй. Хүннү гүрэн хоёр хэсэг задран хуваагдаж, дийлэнх нь баруун зүг Ромыг чиглэн нүүж одсоны дараа Можо хааны удирдсан зэрлэг догшин нүүдэлчид Хань улсын цэргийг үлдэн хөөсөөр эдүгээ Шаолинь хийд оршиж буй Сүншань уулыг давж Шар мөрнийг гатлан бараг Личань хүрээд буцаж байсан билээ. Гэсэн ч тэр үед Шаолинь хийд гэж үүсээ ч үгүй ёстой л зураг ч үгүй, сураг ч үгүй эл хуль үзэсгэлэнт нутаг байсан юм. Харин Зэн буддизмыг үндэслэсэн Бодихидарма ламтан Энэтхэгээс даяанчлан ирж Шаолинь хийдийг үүсгэн байгуулж, хуварга Чан хамгийн анх тулааны сургуулийг үндэслэн босгосноос хойш Тан улсын үед энэ сүмийн нэр хүнд их цагаан хэрэмнээс хойшооУйгар, Кидан нүүдэлчдийн эсгий урц, баруунаа Энэтхэг Жагарын орны хаан ширээ, өмнө зүгт далайн орнуудын тосгон, зүүн зүгт Наран улсын цавчим эрэг хүртэл цуурайтсан гэхэд болно. Манай тооллын 750-иад оны орчим Тан улсын хаан Ли Вэн Тун самуун дэгдээгчдийн үй олон цэрэгт олзлогдоод нийслэлийн зүг хүчээр хүргэгдэж явсан үед Шаолинь хийдийн лам хуваргууд жинхэнэ алдраа дуурсгасан билээ. Ордоноос амь зулбаж ирсэн эзэн хааны бараа бологсод тухайн цагтаа ард олны дунд үлэмж нэр хүндтэй байсан Шаолинь хийдэд хандаж үймээн дэгдээгчдийн гарт орсон эзэн хааныг аварч өгөөч хэмээн тусламж гуйсан байдаг юм. Шаолиний их хамба, тулааны урлагийн нэрт мастер У Дэн 45000 самуун дэгдээгчийн эсрэг ердөө л хулсан савааатгасан 120-хон шавиа "Умрын барс" Хуан Дигээр толгойлуулан илгээхэд хааны шадар хүмүүс маш их гайхаж "Тэр олон цэргийг ийм цөөхөн хүн яаж барах билээ" хэмээн дуу алдаж байсан гэдэг. Гэвч Шаолиний 120-хон лам дорвон түм таван мянган самуун дэгдээгчийн гараас ваэи хаан Ли-г авраад зогсохгүй, самуун дэгдээгчдийн нөр их хүчийг сарниулан бутаргаж, гол толгойлогчдыг устган мөн, заримыг нь амьдаар нь баривчилж авчирсан билээ. Энэ явдал жинхэнэ амьд бодит үлгэр домог шиг зүйл болж, эзэн хаан үймээн дарагдсаны дараа Шаолинь хийдийг "Тэнгэрийн язгуурт сүм" хэмээн өргөмжлөн, бүх татвараас челөөлж, өөрийг нь үймээн дэгдээгчдийн гараас сулласан 120 хуваргад улсын сан хөмрөгөөстус бүр 1000 лан мөнгө, 10 таар амуу будаа, таван уут гурил гаргаж шагнахыг тушаасан ажээ. Хожим Дэн хуварга хааны өгсөн хишигээр Шаолинь хийдийг өргөтгөн тэлж Луугийн сүм, улаан лянхуан дуганыг хэрмийн хамт барьж босгосон гэдэг юм Үүнээс хойш Шаолинь хийдийн тулаанд нэвтэрсэн лам нар цэрэг дайны үеэр өндөр үнэ ханштайгаар юм уу өргөн хүндэтгэлтэйгээр аль нэг цэргийн хороодын манлайд залагдан тулаанд гарч илдийн гайхамшигаа үзүүлдэг болсон аж. Тэднээс зарим нь хойд зүгийн дэлчид болон монголчуудын өвөг дээдэс Амбагай хаан, Хабул хаан нарын удирдсан цэрэгтэй сэлэм зөрүүлж, нүүдэлчдийн гарын шүүс, илдний амтыг ч хэдийнээ үзсэн байв. Өөрийн дотоод хүчийг ашиглан бухын хүзүүг ганцхан мушгиад хугалчихдаг "Нисдэг савар" хочтой Дю Мэн Хамаг Монголын Хотул хааны үед нүүдэлчдийг номхотгох тулаанд алдарт жанжин Жан Зю-гийн хажууд шадарлан мордоод буцахдаа өрөөсөн хөлөө монголчуудын махир сэлмиин ирэнд орхиж сайн оточийн хүчээр арай л үхэлгүй ухаантай ухаангүйн хооронд хүргэгдэн ирж байсан билээ. Хожим нь тэрбээр өөртөө модон хөл хийж аваад Шаолинь хийдээс гарч ууланд өөрийн гэсэн хайсан эзэмшилтэй болж, их замын нуруу амраадаггүй мөрөн голын сайн эр болж хувирсан бөгөөд согтохоороо “Ай та нар хойд зүгийн зэрлэгүүдтэй байлдах гэж явах хэрэггүй шүү. Тэдний харвах намнах, хатгах цавчих нь хүмүүн бусын бэрхтэй" гэж толгой сэгсэрдэг болсон ажээ. Тухайн үеийн монголчууд хэдийгээр Нанхиадын зэвсэгийн эрдэмийн мастеруудтай хаа нэг тулгарч байсан ч тал нутагт тэдний гайхалтай тулалдааны талаар үлгэр домог үлддэггүй байсан нь сонирхолтой. Учир нь суурин иргэд амьдралынхаа дийлэнх хугацаанд тариа ногоо тарьж, хот балгад сүндэрлүүлэн эвэршсэн гараа илднээс салгадаг байсан бол уудам хээрийн зэрлэг нүүдэлчид бараг л арван нас хүрэв үү, үгүй юу харвах намнах, хатгах цавчих эрдэмд суралцаж, ан гөрөө нь хүртэл дайны бэлтгэл, адаглаад л нутаг бэлчээрээ булаалцалдаад хоорондоо цусаа урсган тулалддаг явдал тэднийг мэргэжлийн дайчид болгон сургадаг байв. Тиймээс тулааны урлагт нэвтэрсэн Хятадын сайн эрчүүдийн явдал нүүдэлчдийн хувьд нэг их гайхаад байхаар гойд зүйл биш байсан хэрэг. Тэднээс хэд дахин чадалтай сайн эрчүүд монголчуудын дунд олон зуугаараа байсантай ч холбоотой буй за.
Булу баатрын удирдсан түмт, дотор нь Аминдуралын мянгат багтаж, түүний дотор Тастөмөрийн зуут жигдрэн, зуутын туган доор Хабичийн аравтад Тодой, Булгадар хоёр мөр зэрэг цэн зүдэргээнт нүсэр аяныг хөнгөхөн туулж явлаа. Тодой, Булгадар хоёр нисэх мэт гарамгай тулалддаг царайлаг сайхан хятад охиныг эхнэрээ болгон авч үнээгээ саалгана хэмээн дотроо мөрөөдөж түүгээрээ алжаалаа тайлж явсан энэ цаг үед эртний домогт Шаолинь хийдийн дотоод байдал маш ээдрээтэй, Алтан улсын хаанд хүртэл захирагдахаа больсон үе байв. Сүмийн дотор Кунфу, Удоны хэмээх хоёр урсгалын удирдагч нар эрх мэдлээ булаацалдан хагаралдаж, тулааны урлагт шалгарсан шилдэг хуваргуудын дийлэнх нь өөрийнхөө толгойг мэдэн сүмээсээ зайлж Мөрөн голын сайн эрсийн замыг хөөж, зарим нь аглагт даяаны зам хөөн Тэнгэр уулсын зүг одсон байсан бөгөөд монголчуудын морин цэрэг Аптан улсын хил хязгаар, боомтуудад халдан орж эвдэн сүйтгэж, их хааны цэргийг газар сайгүй намнан устгасаар хорь орчим жил болж байхад ч олон зууны домогт сүмийн дайчид өөр хоорондоо хагаралдахаас биш өөр зүйлийг бодохгүй байсан юм. Гэхдээ шилдэг дайчин хуваргуудын зарим нь монголчуудтай илд зөрүүлж эхлээд жил гаруй хугацаа өнгөрсөнийг дээр дурдсан билээ. Алтан улсын хаан 1228 онд Мухулай болон Бор жанжны цэрэгт бүслэгдэн бууж өгөөд эв найрамдлын гэрээ байгуулсаны дараа нийслэлээ Нанжин руу сэм шилжүүлэн нүүлгэж байхдаа Шаолиний хийдийн дайчдаас хэд хэдэн удаа тусламж эрсэн боловч чь гай яг өөрсөд дээр нь тулж ирээгүй учраас урилгыг хүлээж аваагүй байлаа. Гэвч энэ удаа уу нэвтрэн орох Монголын шилмэл дайчдын зам элинь сүмээр халз дайран өнгөрөх нь гарцаагүй байв.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Зээ үргэлжлүүлэн та бүхэндээ тольлуулмой.

Монгол цэрэгтэй халз тулгарсан шаолинь хийдийн их харанга тасарч унасан тухай 6-р бүлэг


Тэр өглөө Алтан Луугийн сүмд өглөөний зоог барьсан Хүйтэн уулын арван зургаан хайсангийн эзэн Ван Чу буюу "Эрлэгийн саваа" хочит шилийн эр өвөртөө байсан торгон уутыг ширээн дээр сэгсрэн асгаж үзээд ялимгүй санаа алдсанаа тор хийтэл унасан ганц хоёр алтан зоосыг эрхий хуруугаараа дээш нь эргүүлэн шидээд хумсан дээрээ тогтоон буцааж халаасалжээ. Урд шөнө Лян дэнлүүний охидтой самуун бүжиг хэтэртэлээ хийсэний улмаас өчнөөн зоос нь үрэгдэж, бие нь нялхран сулбайсан нь энэ. Өмнө нь "Уулын бар" хочит И Дэнтэй хамт нөхөрлөн цэнгэж явахад тун жаргалтай байжээ. Зам харгуй руу гарч жингийн цуваа хөсөг, ганц нэг аянчин эсвэл эзэн хааны буюу амбан захирагчийн шуудан илгээмж юу таарсанаа хамаагүй довтлон орж тонон дээрэмдээд хэдэн өдөр найрлан цэнгэхэд мөнгө дуусах нь байтугай морины нуруунд ганзагалсан богцтой зоос нь улам л зузаарсан юм шиг санагддаг байв. Ван тэр сайхан цагийг дурсаж нэгэнтээ санаа алдсанаа сандал дээрээсээ гэдрэг эргэн агаарт нумраад хоёр хөл дээрээ буумагцаа хананд олгөөтэй байсан алдарт "Эрлэгийн саваа"-гаа шүүрэн авч хаалгаар дүүлэн гарч одвой. Тэрхүү "Эрлэгийн саваа" хэмээх зэвсэг нь харахад энгийн л нэг туялзуур хулс боловч хатуу цуулдастай, тусгай хороор хальсыг нь будсан тул сэлмийн ирэнд дийлдэхгүй, бариул хавьцаа нь орших нууц цагирагийг мушгихад үзүүрээс нь хоёр хурц сэлэм салаалан гарч ирдэг, мөрөн голын олон сайн эрсийн аминд хүрч зүрхэнд нь орсон, Шаолинь хийдийн багш нар хүртэл болгоомжилдог цуутай эд байв. Ван уг нь анх найман настайдаа Шаолинь хийдэд шавь орж, "Хүнд гарт" Фу Чань багшийн удирдлаган доор Удоны урсгалаар хичээллэн, саваа модоор тулалдах урлагт гарамгай суралцаж байсан нэгэн. Тэрбээр арван зургаан настайдаа Кунфугийн багш Сун Линтэй саваа модоор тулалдан тэнцэж хийдээс сард гурван удаа гадагш гарах эрхээр шагнуулж байсан билээ. Гэвч тэрбээр нэг удаа Учань тосгон руу очих замдаа мөрөн голын сайн эр Хуань Ся Мэний хүмүүстэй тааралдсанаар сэтгэл санаа нь урван хөрвөж ариун сурталт сүмээ орхин явсан юмсанж. Ван өөр лүү нь дайрсан Хуаний зургаан дээрэмчин шавийн бодийг хоромхон зуур хөтлөхдөө Хуаний хайртай шавь Го Сигийн аминд хүрч орхижээ. Үүнд хорссон Хуань түүний араас хад асга дамжин дүүлсээр нэхэн гүйцэж ирээд амийг амиар солихоор улайран дайрсан байна. Арван зургаан настай Ван хэдийгээр бүх эрдмээ шавхан тэмцэлдсэн боловч Хөх мөрөн болоод Шар мөрөн даяар зард гарсан хануур жадны эзнийг яахин дийлэх билээ. Тэр удаа Хуань түүнийг дийлсэн боловч хороохыг хүссэнгүй. Харин ч өөрийн дотно шавь нарын нэг болгож, бүхэл бүтэн хайсан бэлэглэн гар дороо байлгахыг хүссэн байна. Шар завьжилсан ангаахай агарван зургаахан настай Ван зартай эрийн дайллага. архи дарс, сайхан охидыгхараад тэссэнгүй. Тэрбээр нэгэн УДАА Хуаньтай хамт их замын дээрэмд оролцсоноосоо хойш ер нь "Би одоо хамаг юмыг сурчихлаа. Үлдсэнийг нь ӨӨРӨӨ амьдралаас суралцая" гэж шийдээд хийдээ орхин ХАНЬ ТУН уулан дахь гол хайсанг зорин одсон билээ.
ТҮҮНЭЭС хойш энэ сайн эрийн амьдрал их замын дээрмээс салсангүй.
Ван "Алтан луугийн сүм"-ээс гарсан даруй тэр өглөө хавцалын гол замаар амбан захирагчийн охины хуримын инжийг хүргэж өгөх элч явах ёстойг гэнэт санасан тул тийш яаравчлан хөнгөний тамираа ашиглан таваас арван тохои хол дүүлэн харайсаар нисч эхэлжээ. Хавцалд ХҮРМЭГЦЭЭ хамгийн эвгүй, огцом гүнзгий тохойг олж аваад бие далдлан нуусанаа гэнэтхэн доош хараад гайхсандаа өөрийн эргүй өндийгөөд ирсэн аж. Чанх доор нь хавцалын аманд амбаны инжийг авч явсан элч нар цөм суманд харвуулан газраар нэг гулдайгаад үхчихсэн хэвтэхийг Тэрбээр олж үзжээ. Амбаны туг манжлага бүхий I гай хорин эр бараг цөмөөрөө цээж, зүрх, шилэн хүзүүндээ сум зоолгочихсон хэвтэж байх аж. "Ийм мэргэн харвадаг улс газрын хаанаас гараад ирэв ээ" гэж гайхсан Ван нуугдаж байсан газраасаа өндийн босч ирээд доош сэвхийтэл үсрэн бууж амбаны дайчдыг нугасалсан үл үзэгдэх дайчдын сумыг шалгаж үзсэн аж. Ван энэ уулыг арваад эзэгнэхдээ ийм бөх, хурц үзүүртэй сум харж байсангүй. Тэгээд ч амбаны шадар хамгаалагч дайчид бол тийм ч амархан нэг суманд харвуулаад үхчих хүмүүс биш гэдгийг жин хөсгийг нь олон удаа довтлон дээрэмдэж явсан тэрбээр эрхбиш мэдэлгүй яахав.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Үргэлжлэл:::

Сүн улсын цэргийн дайчид хэн нэг хул гайг хөөж яваад энд хүрч ирсэн болов уу гэж санасан боловч "Тэд замын хулгайч шиг засаг ноёны ачаа тээшинд халдах улс биш дээ" гэсэн бодол эргэлдэж байв. Түүний толгойд хойд зүгийн зэрлэг монголчууд энд орж ирсэн байж магадгүй гэсэн бодол огтхон ч төрсөнгүй. Уг нь тэр бусад хайсангийн эзэдтэй архи уун найрлаж байхдаа монголчууд Алтан улсын хааныг сандарган тэвдүүлж байгаа тухай нэг бус удаа сонссон ч хойд зүгийн нүүдэлчид их Алтан улсын хил хязгаарт байнга л довтлон орж ирээд баахан дээрэм тонуул хийж байгаад буцдагийг мэдэх тул төдий л ойшоогоогүй билээ. Тэр ч байтугай "Тэд юу л шалив гэж, хил боомт хавиар бага зэрэг дээрэм юнуул хийж байгаад л буцдаг биз. Мань мэттэй адилхан амар хялбар олз эрэлхийлсэн улс юм шиг байгаа юм" гэж боддог ажээ. Хөвч тайга, хөх уулсыг олон жил нэгжиж амьдарсан түүний хурц соргог чих гэнэт нэг хачин чимээ сонордон авлаа. Түүнзэс холгүй таван зуун алдын зайнд морины сүүл модны мөчир шүргэх шигсулхан чимээ гарав. "Энэ юун чимээ байдаг билээ" гэж бодсон тэрбээр яг л олзны үнэр авсан араатан аятай өлмий дээрээ өндийж эрхий хуруундаа тулгуурлан модны зээх шиг урагш гүйлээ. Гэвч түүний гүйж яваа чимээг монгол цэргийн магнайн туршуул, жад цэргийн хорооны хашир дайчин Онхуудай аль эрт сонсчихсон хамт яваа гурван нөхрөө хөдөлгөөнгүй зогсоосоныг тэрбээр мэдсэнгүй. Ван чимээгүй гүйсээр хөнгөний тамирын дээдийг шингээсэн "Аясын салхи навчис үлээх" мэхийг ашиглан бараг гучин алдын өндерт үсрэн нисээд буутал эгц урд нь бахим чийрэг биетэй үс сахал болсон дөрвөн эр зогсч байх нь тэр. Энэ явдаляг л зүүд зэрэглээ мэт санагджээ. Дөрвөн сэлэм зэрэг шархийн сугарах нь хүрхрээний чимээ мэт сонсогдмогц Ван ар тийшээ үсрэн савахдаа "Эрлэгийн саваа"-ныхаа бариулыг огцом атган сэлгаж, хоёр салаа илдээ үзүүрээс нь цацруулан гаргаж ирлээ. Тулалдаан нүд ирмэхийн зуур болжөнгөрчээ. Вангийн гарамгай эзэмшсэн эргэлдэн сүлбэх мэхэнд нэг монгол дайчин цээжээ нэвт сүлбүүлж, нөгөө нь өрөөсөн нүдээ сох хатгуулсан байсан ч тэрбээр өөрөө махир сэлэмний ирэнд цээж, бөгс болон хуваагдсан байлаа. Ванг цавчиж алсан Онхуудай сэлэмнийхээ цусыг ханцуйгаараа шувтрах зуур "Жад цэргийн хороог нааш нь татсан нь учиртай юм байна шүү. Сая дөрвүүлээ байгаагүй бол энэ муу чөргөр амьтаны хөсрий модны үзүүрт өлгөгдөж үхэх байж" хэмээн бүдүүлэгдүүхэн хэлж байв. Ийнхүү дайны тэнгэр болсон монголчууд Дорно дахины зэвсэгийн сайчуултай халз тулгарч эхэлжээ.
Монголын их цэргийн түүчээ анги болох "Жад" цэргийн тусгай хороо бараг хаяанд нь тулж ирсэнийг Шаолинь сүмийнхэн тэр үед өчүүхэн ч гадарлаагүй байлаа. Бао Чжу Лин багш үүрээр кунфугийн "Төмөр хуруу" бүлгийн шавь нар нойрсч буй тасалгаа руу орж сургуулилт хэр зэрэг болсоныг тандав. Буддын шашныг гадны халдлагаас хамгаалах зорилгоор анх байгуулагдсан эртний яруухан түүхтэй энэ сүмд жаран зургаан жил хичээллэсэн тэрбээр эдүгээ шавь нарынхаа бэлтгэл хэр зэрэг хангагдсаныг унтаж буй амьсгалаар нь мэдэрдэг болжээ. "Төмөр хуруу" бүлгийнхэн урд шөнө "Агаарт нисэх усан дэлбээ" хэмээх хөнгөн дасгалаар үүр цайтал хичээллэсэн аж. Лин багш шөнөөр "Нойрсч амрах" бясалгал үйлдэн суухдаа дасгал сургуулиа үйлдэж буй "Төмөр хуруу" бүлгийнхэний
"Хөдөлгөөн минь хадны цуурай шиг
Хөлийн минь нисэлт усны долгио шиг
Гарын минь цохилт толины тусгал мэт
Ганган өрөлт салхины сэвэлзээ мэт"
хэмээн аль эрт Тан улсын үед Дэн багш дасгал хийх үедээ хөдөлгөөн хэмнэлдээ тааруулан зохиосон дууг хөшигний намираа мэт нэг үе бүдгэрүүлэн, нэг үе тодруулан аялсаар байхыг сонсч суусан бөлгөө. "Агаарт нисэх усан дэлбээ" хэмээх хөнгөний тамирын дасгал нь хөлөндөө хэдэн жин элс бүхий уут бөхлөн уяад агаарт зөрөлден нударгалцах сургуулийг хэлдэг аж. Өдөр болгон уутанд нь жин жингээр элс нэмж хүндрүүлэхийн зэрэгцээ зодолдож буй хуваргуудын нударганд тугалга цутгасан цагираг нэмж ачаалал өгдөг байна. Хуваргууд ийнхүү хичээллэсээр хөлөндөө хорин пүү элс бүхий уут, гартаа арван найман ширхэг тугалган цагираг зүүчихээд газраас дээш гурван алдын өндөрт үсрэн дүүлж эргэлдэн нисдэг болмогц дасгал сургуулилтыг өөрчлөн зогсоодог номтой юмсанж. Энэ өдөр бүх хуваргууд хөлдөө зүүсэн хүнд элстэй уутыг тайлан хаяж, гартаа ором гартал шигдсэн тугалган бугуйвчнуудыг мултлан авч шидээд дараагийн сургуулилтандаа орох ёстой юм. Олон сарын турш унтахдаа хүртэл биеэсээ салгалгүй бараг л өөрийн биеийн нэг хэсэг болтол зүүсэн энэ илүүдэл жингээсээ салмагц хуваргууд ганцхан үсрээд л арван долоон алд өндер сүмийн ногоон дээвэр дээр буух буюу хорин алдын өргөнтэй уулын голыг гүүр хэрэглэхгүй дээгүүр нь нисээд гарчихдаг увдистай болдог аж. "Агаарт нисэх усан дэлбээ" дасгал үндсэндээ ийнхүү төгсгөл болдог ч хуваргууд өөрийн хичээл зүтгэл, мэриймжээр цааш нь үргэлжлүүлэн хичээллэхийг хэн ч хорьдоггүй билээ. Хүйтэн уулын эзэн гэж алдаршсан Жан Ру анх Шаолинь хийдэд энэ эрдэмээр хичээллэж, дасгалын төгс хэмжээнд хүрсэн ч өөрөө цааш нь үргэлжлүүлэн бэлтгэл хийсээр сүүлдээ агаарт шувуу шигтогтон хоолпож, ундалж, нойрсон унтдаг нэгэн болсон түүхтэй. Гэвч Жан хөнгөний тамирын энэ эрдэмээ буруу ашиглан Шаолинь хийдийг эзэлж өөрийн ноёрхолыг тогтоохоор цаст Түвдийн уулархаг нутгаас өөрийн дечин хоёр шавиа дагуулан ирж амгалан сүмийн асарт их хэмжээний цус асгаруулсан билээ. Сүм бараг л ялагдах дээрээ тулаад байтал арлын Японы нинжа нараас цусан өшөө авахаар явсан алтан хануур жадат Тянь хуварга ам мөлтөс буцаж ирсэнээр мэнд үлджээ. "Нисдэг" Жаныг хэн ч дийлэхгүй бүх хуварга түүний илдэн доор үрэгдэх шахаж байхад Тяний алган дээрээсээ тарааж шидсэн "Нарны буман цацраг" хэмээх зуун арван таван ширхэг хануур жад гялалзан ирж, Жан хоёрыг нь хааж дийлэлгүй гүрээгээ тасдуулаад үхжээ. Гэхдээ "Нисдэг" Жаны энэ самуун довтолгооны дараа тухайн үед таван зуун ламтай байсан Шаолинь хийд хоёр зуун наян зургаан ламтай үлдэж ихээхэн хохирол амссан тухай хийдийн гол шүтээн сударт бичсэн нь бий. Ер нь энэ хийдэд өсөн торниж, тулааны урлагийн оргилд хүрсэн хүн бүхэн эргэж сүүлд нь хийд рүүгээ ноцон довтолдог эсвэл дайсагналцдаг сонин араншин бараг л уламжлал болсоныг Лин багш халаглан бодох аж. Лин багш "Төмөр хуруу" бүлгийн хуваргууд бөх амгалан нойрсож буй танхимаас өлмий дээрээ гэтэн гарлаа. Удахгүй нар мандаж, интоорын сүүдэр гурван хуруу хэртэй богиносмогц "Төмөр хуруу" бүлгийн хуваргуудыг сэрээж зургаан сар зүүж явсан хүнд ачаанаас нь салгах сүүлчийн шалгалт эхлэх байв. Нэгэн цагт Тан улсын дайчин Мэн Дү Чэнь хүнд хуяг дуулга, саран сүх бүхий сэлэмтэйгээ дээгүүр нь өд мэт хөнгөнөөр дүүлэн орж ирж байсан гэдэг домогтой хийдийн гол дааман хаалганы дэргэд Лин багшийг хүрч явтал араас нь хэн нэгэн хүн ирж яваа нь агаарын түлхэлтээр мэдрэгджээ. Багштан хажуу тийшээ эргэн бараа нь харагдахгүй боловч ирж яваа нь тодорхой хүнийг хүлээн зогсов. Айсуй хүн нь "Төмөр хуруу" бүлгийн багш, нууц тарнийн бясалгагч Жоу ламтан ажээ. Эдүгээ дөч хүрч яваа энэ эрхэм арван хуруугаараа төмөр илтсэн хуягийг цоо хатгах увидастай, ганц хуруун дээрээ бүтэн өдөржин тогтож чаддаг эрдэмийг өөрөө зохиож гаргасан нэр алдартай нэгэн билээ. Жоу ламтан багшид таван алхам ойртож ирмэгцээ Шаолинь хийдийн уламжлалт Кунфу урсгалын мэндчилгээ үйлдсэнээ сандарсан хоолойгоор "Багшаа, айхтар мэдээг "Шувуун хөлт" Сүнь хүргэж ирлээ. Хойд зүгийн зэрлэг нүүдэлчид Шар мөрнийг гатлан Сүн Шань уулын шугуй руу орж иржээ. "Дэлт чоно" хайсангийн эзэн Пу Ман Жу өөрийн хүмүүсийн хамт тэдний дайралтанд өртөөд биднээс тусламж гуйж "Шувуун хөлт"-ийг нааш яаралтай илгээсэн байна. Гэхдээ тэр одоо буцаж чадахааргүй хүнд шархаджээ. Зэрлэг монголчуудын хүнд төмөр сум хавиргыг нь цөмлөөд нэвт гарчихсан байна" гэв. Гэнэтийн энэ мэдээ далан хоёр насыг зооглож яваа Лин багшийн төвлөрөх чадварыг үүл хөөх салхин адил бусниулах нь тэр. Хээр талын зэрлэг догшин нүүдэлчид ийм хурдан хаяанд нь тулж ирнэ гэжтэр хэзээ ч санасангүй. Монголчуудын довтолгоонд өртөн тусламж гуйж буй "Дэлт чоно"-ын хайсан бол Сүншань ууландаа л зартай, хамгийн хүчтэй сайн эрс цугларсан шивээ хайсан билээ. Мөрөн голын ямар ч зартай сэлэмчин нударгачин зодооны эрдэм төгссөн эрчүүд "Дэлт чоно"-ын хайсан руу зүглэж зүрхэлдэггүй бөгөөд харин ч аль болох холуур тойрон дөлж явдаг айдас төрүүлсэн араатны үүр юм. Уг хайсангийн эзэн Пу Ман Жу нь Гуулин улсаас олзлогдож ирсэн язгууртаны орхимол хүүхэд гэдэг. Тэрбээр Шаолинь хийдэд хорин жил шавилан суусаны эцэст зургаан жилийн өмнө Лин багштай эв эе эвдрэлцэн алт эрдэнэс голдуу дээрэмддэг мөрөн голын сайн эр Ү Лю-тэй нийлэн хөх уул, хөвч ойг бараадсанаас хойш тусламж гуйсан элч илгээж буй анхны тохиолдол нь энэ. Лин багштан хоромхон зуур бодит байдлыг цэгнэж үзээд агаарт салхи шиг хөнгөнөөр үсрэн дэгдэж, гол даамангийн орой дахь хонхонд хүрүүтээ гарын алгаар түлхэн цохилоо. Хийдийн бүх хуваргуудыг сэрээж цуглуулдаг наян жингийн хүрэл хонх ойр хавьд цуурайттал дан гэж дүнгэнээд атганд бпгтахгүй зузаан гинж нь тас үсрэн доошоо унах замдаа хэдэнтээ дүнгэнээд чулуун хавтан дээр чимээтэй нь аргагүй унаж хэд енхрөөд зогсов. Сэтгэлийн үймрэлээ барьж дийлээгүй Лин багш алгаараа цохихдоо дотоод хүчээ хуваарилж чадалгүй хэтрүүлсэнээс хэдэн зуун жил сүмийн амьдралыг зарлаж байсан нүсэр дохионы хонх ийнхүү анх удаа гинжнээсээ тасран газарт ойчжээ. Хожим ньтүүхэнд хонх газар унасан нь Шаолинь хийдийн мөхлийг ёрлосон үзэгдэл болохыг Лин хуварга ойлгоогүй гэж бичигдэн үлдсэн нь сонин. Арван найман алдын өндрөөс шидсэн чулуу шиг газарт унасан хонхны чимээнээр цочин сэрсэн Шаолинь хийдийн бүх хуварга буюу 1500 шилдэг зодоонч лам гол талбай дээр яаралтай хуран цугларлаа.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Зуутын дарга Эрх Хадаан хийгээд "дэлт чоно" хайсангийн эзний үхэл хэмээх 7-р бүлэг


Энэ үед Сүншань уулын хамгийн хэцүү бэрх хад асга бүхий оргилд шивээлсэн "Дэлт чоно" хайсангийн орчим хонгирад овгийн дайчин Эрх Хадааны удирдсан монгол цэргийн зуут, мөрөн голын сайн эрчүүдийн хооронд үхэх сэхэхээ үзсэн ширүүн тулаан өрнөж байв. Олон хүний аминд хүрсэн төмөр хэдрэгээ дүүгүүрдэн эргүүлэх Пу Ман Жуны зүг хэдэн арван сум шүнгэнэн нисч ирэхэд саяхан л Сүн улсын хааны амийг сумнаас хамгаалж "Мөнгөн сэнс" цол хүртсэн илдчин Хун Жи арван алдын зайнаас үсрэн ирж өмнүүр нь орсон боловч илднийхээ алдарт сэнсэн эргэлтийг гүйцэд хийж завдсангүй улаан сугандаа сум зоолгон муухай чарлаад газар уналаа. Пу Ман Жу хорин тохой өндөрт хөөрөн махир сэлэм эргүүлэн зай завсаргүй харвах монголчуудын дээгүүр давж буугаад хуруугаа амандаа хийн шүгэлдэхэд хулсан шугуйн дундах нүхэнд бүгэж байсан зэвсэгт дайчид нь орилолдон гарч иржээ. Эрх Хадааны зуут уулын жим хайж яваад санамсаргүй Сүншань уулын хамгийн хүчирхэг хайсанд бүгэж байсан сайн эрчүүдийн яг дээр нь буучихжээ. Гурван тогоо цай буцалгах хугацаанд зууралдан тулалдсаны эцэст монголчууд дөчин хүнээ алдсан ч Пу Ман Жугийн ерэн есөн шилдэг дайчныг бараг толгой дараалан хядаад дуусч байтал ийнхүү отолтонд байсан шинэ хүч гарч ирсэн нь энэ. Гэвч монголчууд цуцаж ядраагүй байлаа. Арлудын Төмөрдэй баатар ширэнгэнээс сармагчин шиг дүүлэн гарч ирсэн хятадуудыг хараад хавтгандаа хийж явсан тэсэрдэг сумаа гарган зэвээ солиод нумаа онилон татмагцаа бөөн дунд нь тавьж орхилоо. Өтгөн шугуйн дунд гэнэтхэн бөөн хар шороо манаран босч ирсэнээ чих дүлийрэм чимээ тэнгэрт хадаж, сэлэм барьсан хятадууд тэсрэлтийн долгионд цохигдон аалз шиг арвайлдан шидэгдэх нь харагдав. Энэхүү гал өгөлгүй шууд л харвахад цохилтын хүчээр өөрөө тэсэрдэг бялтат дарийг Хорезмийн толгой дархан Ибрагим анх сэдэж гаргасан гэдэг. Энэ нь зөвхөн Монголын "Жад" цэргийн тусгай шилэгдмэл хорооны цэргүүд л эзэмших учиртай нууц зэвсэг байв. Хятадууд давуу хүчээр ааглан довтолж буйг харсан монгол цэргүүд цөм тус бүрдээ авч явсан бялтат дарь бүхий сумаар ширэнгэ рүү харвалаа. "Зуун бар" хэмээх хайсангаас туслахаар ирсэн хоёр зуун сайн эр хар дарины тэсрэлтэнд өртөн хэдэн арваараа газар хиаран ойчихыг харсан Пу Ман Жу хиртхийн цочирджээ. Тэрбээр хар дарины тэсрэхийг өмнө нь харсан боловч ийм хүчтэй, хөнөөлтэй дэлбэрэлт огтхон ч харж байсангүй. Гайхаж цочирдсон Пу Ман Жу нуруундаа бэхэлсэн хулсан савааг суга татан авч голд нь агуулсан хоёр зуун хортой зүүг дотоод хүчээрээ тараан үлээж орхижээ. Энэ үед Эрх Хадаан аль түрүүнээс хойш бусдаасаа гоц ялгараад байсан бүсгүй хүн шигуян биетэй, толгойдоо улаан алчуур зангидсан хятад эр төө хэрийн төмөр саваа амандаа аваачин үлээхийг самбаачлан олж хараад сэлмээ "Наран тойрог" хэмээх аргаар сэнсэртэл эргүүлсэн аж. Гэвч нүдэнд үл үзэгдэх өргөс шигжижигхэн хортой зүү түүний хаалтыг
нэвтлэн гүрээнд нь шигдсэнийг мэдсэнгүй. Шаолинь даяар алдартай "Мянган зөгий" хэмээх хорт зүүний нисэлтэнд олон монгол эр өртсөн боловч Эрх Хадааны адил мэдэхгүй цавчилдаж байлаа. Хоёр ч монгол эрийн нүдэнд хорт зүү шууд тусаж сохолсон боловч баримжаагаар илдээ эргүүлэн харайж цовхрон тулалдах нь Пу Ман Жугийн гайхлыг төрүүлжээ. Мөрөн голын ямар ч сайн эр нүдэнд нь хорт зүү шигдэн ороход илдээ алдан тулалдах чадваргүй болж нүүрээ даран ойчихыг тэрбээр нэг бус удаа харж байсан аж. Монголчууд зөвхөн нүдээ сохлуулаад ч зогсохгүй өрөөсөн мөрөө хальт цавчуулж, шанаа түүшингээ зад яруулж, цус нөжөө гоожуулсан ч ер тоосон янзгүй улайран цавчилдах нь аймшигтай. Тэдний өвдөгөө хурсэн өтгөн хар дэлтэй морьд нь хүртэл хүний эдэлдэг адгуус биш ямар нэг мангасын унаа шиг харагдаж сүр хүчийг бадруулах аж. Пу Ман Жу бух шиг бүдүүн хүзүүтэй, цээж нүцгэн бахим монгол эр хоёр хятад иргэнийг жадаар нэвт сүлбэн тэвхдэж өргөөд ойртсон болгоныг ханаруулан цохиж унагахыг хармагцаа "Тогоруун даль' хэмээх мэхийг хэрэглэн өд мэт хөнгөн, салхи мэт хурданаар агаарт дүүлж булиа эрийн дээгүүр нисэн өнгөрөхдөө толгойг нь тас цавчин хяргажээ. Хэрвээ тэдний энэ тулалдааныг Сүн улсын алдарт зураач Мяа Бин дүрсэлсэн бол гайхалтай дүрс зураг гарах байсан биз ээ. Мөрөн голын сайн эрчүүд алхам бүрээ тооцоолон эвсэлтэй хөнгөн хөдөлж, дүүлэн нисч, гайхалтай уян налархай хурдан хөдөлгөөнөөр довтлох боловч зэрлэг монголчууд дайралт болгоныг нь гярхай хөдөлгөөнөөр асар хурдан ажиглаж байрнаасаа бараг хөдлөхгүйгээр дайран ирсэн болгоныг хоёр хэсэг тасдан хаях ажээ. Аль аль нь хар багаасаа хатгах цавчих дасгалыг ердийн заншил мэт өдөр тутмын үйлдэлээ болгосон улс тул хэн нь дийлэх, дийлдэх нь таахад бэрх үзэгдэнэ. Хурдан шаламгай хөдөлгөөнөөр монголчууд мөрөн голын сайн эрчүүдээс үл дутах аж. Тэд довтлон ирсэн дайснаа сэлмээрээ цавчин няцаагаад буцаж ухрах хооронд нь нүд ирмэхийн зуур нумаа сумлан татаж харваад өрсөн устгаж байв. Нум харвах нь тэдний ганц сурсан гарамгай эрдэм болохыг хөх дээл хөглөрүүлсэн халзан толгойтой нэгэн туранхай монгол тов тодорхой харуулж байлаа. Тэрбээр гурван хүнтэй зууралдан цавчилдаж, үсрэн харайж, орооцолдон тулалдах хоорондоо хэдий завандаа ч юм бэ нумаа сумлаад амжчихсан өөр лүү нь довтолсон улсаас хоёрыг нь харваад алчихыг Пу Ман Жу анзаарч, "Үерийн усны эргүүлэг" хэмээх асар их дотоод хүч шаардсан эрдэмээ гаргахаар шийдэж замдаа дайралдсан болгоныг тас цавчин өнхрүүлэх хурц иртэй хүрд адил байдагаараа чарлан дүүгүүрийн чулуу шиг эргэлдэн довтолж эхлэв. Ерийн үед ийм дасгалыг хийхэд арван алдын зайд тавьсан ваартай цэцэг салхинд нь түлхэгдэн хага унадаг билээ. Хүрд мэт эргэлдэх сэлэмний сэнсэн тойрог завсараар сум байтугай зүүний үзүүр хүртэл шурган орж үл чадна. Гэтэл энэ удаа үнэмшмээргүй явдал болжээ. Хүчит аянгыг хүн улаан гараараа хэрхэн яаж тосон авч тогтоон барих билээ. Гэвч "Дэлт чоно" хайсангийн эзэнд түүнтэй адилхан үйл явдал болох шиг санагджээ. Газрын хөрс шороог хүртэл хуйлруулан эргүүлэх сэлэмний нь завсараар үсээ годойтол сүлжсэн туранхай бор монгол шурган орж ирээд лагс хүнд бамбайгаараа духан дундуур нь дэлсэн унагах нь тэр. Пу Ман Жу мөрөн голд алдараа дуурсгаж эхэлсэнээс хойш "Үерийн усны эргүүлэг" хэмээх энэхүү алдарт сэлмийн аргыг тулааны урлагийн ямар ч хүн үйлдэж байх үед голоор нь ийнхүү бүхэл бүтэн хүн зүв зүгээр шалбархай ч үгүй гаталж ороод ганц духдан унагаж байхыг харах нь байтугай сонсоогүй аж. Тэрбээр газар ойчмогцоо "Эвхрэх могойн гүрвэлзээ" мэх хийж, хойшоо дөрвөн алд зайтай үсрэн зайлж амжаагүйсэн бол шодойсон гэзэгтэй монгол залуугийн илдэнд хоёр хуваагдах байсан биз ээ. Сэнсрэн эргэлдэх сэлэмний завсараар шургалан орж амжсан монгол залуу бол химчүд омгийн дайчин, "Жад" цэргийн хороонд хурдан шаламгайгаараа алдаршсан Айхан байлаа. Нэг удаа Ямухай баатар түүний гавшгай шалмагийг Өгөөдэй хаанд сонирхуулахаар тайрдас модон дээр тавьсан алимны дэргэд зогсоож өөрөө нум сумаар харвасан гэдэг. Айхан сум нисэн ирэх тэрхэн зуур тайрдсан дээр тавьсан алимыг шүүрэн аваад нисэлтэн дунд нь сумны арын бөгсөнд нь хатгаж орхихыг харсан Өгөөдэй хаан "Ийм хүн үлгэрт л гардаг байх" гэж толгой сэгсэрч байсан ажээ. Зууралдсан хядлага үргэлжилсээр л... Пу Ман Жугийн нэлээн түрүүхэн үлээсэн шилт могойн хор бүхий зүүний аюул үйлчилж эхэлжээ. Мөрөн голын сайн эрчүүдийн илдэнд өртсөөр гарын арван хуруунд багтах тоотой үлдсэн монгол дайчдын ам хатан, хоолой нь хорсож, толгой нь эргэн дотор нь муухайрч эхэлжээ. Айханаас бусад нь бүгд төмөр савааны хорт зүүнд ямар нэг хэмжээгээр өртсөн байв. Хөх мөрөнд ирэхээсээ өмнө Хорезм, Дундад Азийн элчилгүй цел, Арал тэнгис, Ижил мөрний өргөн уудам хөндийд толгойтой үснээсээ олон дайсантай илд зөрүүлж тэр хэмжээгээрээ ялан дийлж явсан Эрх Хадаан анх удаа барьсан илд нь мянган жингийн тугалга шиг хүндрэн даагдахгүй унжиж эхэлсэнийг мэдэрчээ. Тэрбээр манантан эрээлжлэх нүднийхээ баримжаагаар үлдсэн хятадуудын тоог багцаалахад зуу орчим хүн үлдсэн бололтой. Нүүдэлчдийн толгойд хэзээ ямагт сахиус мэт шүглэж ирсэн сэрэмж болгоомж, хянуур байдлаа умартан цусандаа бялтаж улайрсан монголчууд сүүлчийн тулалдаанд улангасан орлоо. Тэдний довтолгооноос амиа хамгаалж чадаагүй нанхиад эрс тулааны урлагийн шилдэг дайчид биш тариалангийн газрын тамиргүй ногоочид шиг тасар татуулан унах ажээ. "Өмнөдийн гурван барс" гэж алдаршсан ах дүү гурван илдчин хятад Эрх Хадааны махир сэлмийн цавчилтыг хариулж чадалгүй нэвт бүлүүлж, шувт татуулан газар унамагц мөрөн голын сайн эрчүүдээс түүн рүү халдаж орох хүн ховордоод эхлэв. Энэ үед "Намгийн мэлхий" хочтой Ша Лун Монгол баатрын урдуур хамхуул түүдэг аятай өнхрөн гармагцаа үе удам дамжин нууцалдаг шавар хорыг амнаасаа хөөсрүүлэн цацаж амжлаа. Уг хор нь тусгай салст бүхий уутанд савлагдаж Ша Луны амны хөндийд завьжны доохно байрладаг бөгөөд арлын Японы нинжа нараас уламжилж авсан гэдэг энэ нууц зэвсэгийн оньсого хэдэн үе дамжсан ч тайлагдаагүй яваа юмсанжээ. Эрх Хадааны нүүр лүү өмхий үнэртэй намгийн замаг шиг зүйлээр тургиж орхисон хятадыг тэр даруй Айханы хөвчит сум аарцагаар нь нэвт сүлбэн газарт хадлаа. Ийнхүү маш аюултай хорт зэвсэгийн нууц эзэнтэйгээ цуг далд орох нь тэр. Харин Эрх Хадааны нүүрийг харсан монгол дайчид өөрийн эрхгүй цочирджээ. Тэдний аль аль нь хүн болж, хөх дөрөө жийн хүйтэн сэлэм агссанаасаа хойш ийм зүйлийг анх удаа л харж буй ажээ. Зуутын дарга Эрх Хадааны нүүрийг битүү бүрхсэн торлог ногоон хөөс буцлах мэт дээшээ саган гарч ирэх үед толгой нь мангасынх аятай томрон данхайж улмаар урт өтгөн хар үс нь тэр аяараа зулба үсрэн газарт унахад час улаан нүцгэн хуйх бүхий зэрэмдэг нүүр үлдсэн аж. Эрх Хадаан өвдсөндөө муухай бархирмагц хамаг шүд нь хагалсан шаазан мэт бутран унажээ. Үүнийг харж балмагдсан монголчуудыг нанхиадуудын илдний торгон ир тас хянгардаад өнгөрөх нь тэр. Зөвхөн Химчүдийн Айхаан л сэлэмнээс нь бултаж үлдсэн боловч тэрбээр нанхиадуудтай тулалдах гэж хичээсэнгүй, харин аймшиптай дүр төрхөнд хувиран амьдаараа тарчилж буй зуутын даргадаа туслахаар ухасхийжээ. Пу Ман Жугийн шидсэн саран сүх ар нуруунд нь далд ортолоо шигдсэн ч Айхан амжиж Эрх Хадааны дэргэд хүрээд хамаг чадлаа дайчлан муухай хашгирсаар хүн айж нохой гасалмаар болсон даргынхаа аймшигт толгойг мөрөн дээрээс нь сэлмээрээ тас цавчин хаясан аж. Үүнтэй зэрэгцэн түүний дагзан дээр арван жингийн хүнд төмөр муна тасхийн буужээ. Яг энэ үеэр тэднээс холгүйхэн морь хангинатал янцгаан сураг тасарсан Эрх Хадааны зуутыг хайж хөдөлсөн Тастөмөрийн зуутын дайчид урт дэлтэй намхан морьдоо хөндөлсүүлэн гарч ирлээ. Тэдний тэргүүнд царайлаг хятад бүсгүйтэй тулалдахын мөрөөсөл болсон Булгадар, Тодой хоёр хурдхан гавъяа байгуулж, баатар болох гэсэн хүслзэ барьж ядсан шинжтэй махир сэлмээ хуйнаас нь хангинатал суга татан далайсаар цойлон гарч иржээ. Ямухайгаас Шар мөрний цаад эрэгт зах гаргах тушаал авч одсон Эрх Хадааны зуут Сүншань уулын бэрх ширэнгэ рүү ороод удтал сураг тасарсан тул араас нь Тастөмөр болон Хорхасуны зуутыг яаралтай хөдөлгөсөн нь ийнхүү тулаан дуусч байхад хүрч иржээ. Хорхасун толгойдоо улаан алчуур ороосон хятад хүмүүсийн зүгээс Эрх Хадааны саарал морь цулбуураа чирэн гөлмөө дэрвүүлсээр хангинатал янцгаан гарч ирэхийг хармагцаа хэн ч амьд үлдээгүйг ойлгосон аж. Монголчуудыг ийнхүү гэв гэнэтхэн гараад ирнэ гэж огт санаагүй Пу Ман Жу ч бас сандарчээ. Түүний дэргэдэх хүмүүс хэдийгээр илдний ир шалган амьдардаг, үхлээс айж үзээгүй шилдэг эрс боловч саяын болсон хүнд ширүүн тулалдааны дараа ахиад л зэрлэг нүүдэлчид дэлт морьдоо цоройлгон гарч ирэхийг хараад зүрх нь үхэж шантарч байгаа нь илт мэдрэгдэж байлаа. Тогоруун хөлний цохилтоороо алдаршсан Инь Ци Чунь "Хайсан руугаа дутаан орж бүгье. Бид эднийг дийлэхгүй" гэж хэлж дуусаагүй байтал монголчуудын харвасан сум нар халхалсан үүл шиг нөмрөн орж ирэх нь тэр. Мөрөн голын сайн эрчүүд цацсан усны дуслыг ч хуруугаараа хааж чаддаг эрдэмтэй боловч эцэж туйлдсаны улмаас шороо шиг асгаран бууж ирсэн сумнаас зайлж чадсангүй. Дийлэнх нь өрөвдөлтэйгээр нэвт сүлбүүлэн унаж овоорсон бөөн үхдэлүүдийн дунд бүлгийн толгойлогч Пу Ман Жу тэргүүтэй цөөхөн хүн л амиа аргацаан авч торойн үлджээ. Тогоруун хөлтийн хайсан руугаа зугтаая гэсэн санааг сая л ухаарч, амиа бодьё гэж санасан Пу Ман Жу бүгд нуугдацгаа гэж хашгираад дөрвөн өнцөгт өрөлт авмагцаа тэр даруй "Аянгат борооны цахилгаан нударга" хэмээх кунфугийн ихэд алдаршсан довтолгоог хийн агаарт үсэрлээ. Дотоод хүч, хийн тамирын асар их хүч шаарддагдаг энэ мэхээрээ тэрбээр бусад нөхөддөө дутаан гарах боломж олгох гэж оролджээ. Түүний нударганы аясаар газраас шороо хуйлран дэгдэж асар хүчтэй цохилтын салхинд өртсөн модны хуурай мөчрүүд хуга хуга үсрэн газар унах аж. Ийнхүү улам эрч хүч аван эргэлдсээр сүүлдээ хавьтсан ойртсон бүхнээ дэлбэ цохин устгах ер бусын их хүч болон хувирдаг ажээ. Монгол цэргийн зуутыг тэргүүлж явсан Хабичигийн аравт дайсаны зүг гурван удаа нум сумаар гавшгайлан харвасаны дараа сэлмээ сугалцгаав. Булгадар үстэй нэхий шиг зүйл нөмөрч гартаа модон шийдэм барьсан хятадыг харван унагаж байхдаа тулалдах дайсаны тоо маш цөөхөн байсанд дотроо ихэд гутарч байсан ажээ. Уг нь тэрбээр шороо шиг олон хятадуудын дундуур морьтойгоо дүүлэн харайж ороод баруун солгойгүй ханартал цавчих юм бодож байсан аж. Энэ үед суманд харвуулаагүй үлдсэн улаан алчууртанууд модны орой руу маш хөнгөхөн дүүлэн зугтаж, харин үхэгсэдийн дунд үлдсэн нэг хятад агаарт хөөрөн сэнс шиг эргэлдсээр ханцуйнаасаа чулуу шидэж эхлэх шиг болохыг тэрбээр анзаарчээ. Энэ нь Пу Ман Жугийн үйлдэж буй алдарт кунфугийн "Аянгат борооны цахилгаан нударга" хэмээх ер бусын эрдэм болохыг тэрбээр мэдсэнгүй. Тэр хятад ханцуйнаасаа чулуу авч шидээд байгаа юм биш түүний асар их хурд хү.чтэй хөдөлгөөний түлхэлтээр газрын хөрснөөс чулуу хайрга хүртэл ийнхүү агаарт дэгдэн тал бүр тийшээ харвасан сум шиг шидэгдэж байгааг ч тэр мэдсэнгүй. Монголчуудын өмнөөс ер бусын хүчтэй салхи сад тавин үлээх шиг болов. Цэргүүдийн зарим нь хуй салхи шиг эргэлдэж буй тэр хүн рүү нум сумаараа харватал сум нь тэр дороо өөдөөс нь буцан шидэгдэж Хабичигийн гартаа барьсан бамбай дээр зоогджээ. Энэ үед гартаа бүдүүн төмөр муна барьсан нэгэн монгол эр морио давиран хуй салхи шиг эргэлдэн буй хятадын зүг ухасхийжээ. Гэвч морьтон эр түүнд дөхөж очив уу үгүй юу л эмээл дээрээсээ хуу татуулан шидэгдэж, цэргүүдийн урдхан талд ойчих нь тэр. Үүнийг харсан Сөнөдийн Томалуга баатар мориноосоо буун илдээ сугалаад баруун солгойгүй хий цавчсаар хуй салхи шиг болсон хятад эрийн зүг аажуухан алхаж эхлэв. Томалуга яг л үл үзэгдэгч зүйлийг тас цавчин хаяж буй мэт сэлмээ маш хурдан эргүүлсээр тоос манан шиг болсон хятад эрийн өмнө тулж очмогцоо ар нуруундаа бэхлээстэй явсан саран сүхийг мулт татан аваад хачин хурдан цавчиж орхижээ. Энэ үед үй түмэн навчис бутрах мэт болсоноо хэд хэдэн хутга шиг жижигхэн зүйл нисэн ирж зарим морьдын хүзүү гуянд шигдэн зоогдсон аж. Гэвч биеэсээ асар их хуй салхи татуулан довтолж байсан хятад эр хуниралдсан даавуу шиг газарт уначихсан хэвтэж байлаа. Хуй салхи ч гэнэт зогсч, пүнхийсэн нам чимээгүй ноёрхжээ. Хятад эрийн ар нуруунд Томалуга баатарын мөнгөн бариултай саран сүх далд ортолоо зоогдсоныг монгол эр тонгойн татаж аваад юу ч болоогүй юм шиг цусыг нь ханцуйгаараа шувтран арчаад ширэн гэрэнд нь буцааж хийв. Томалуга баатар өмнө нь жад цэргийн тусгай хороонд аравтын даргын алба хашиж байсаныг дээр дурдсан билээ. Хорхасуны зуутад Тунгус омгийн Хабичигийн аравтад жирийн цэргээр алба хаших болсон шалтгаан нь ч түүний дайтан тулах чадвараас шалтгаалсан гэлцдэг. Тэрбээр болгаруудтай хийсэн Ижил мерний хядалцаан дундаас товойн гарч ирсэн журхэний Аучу баатартай архи ууж муудалцаад ахин эмээлт морин дээр мордож чадахгүй болтол бэртээн, баатар эрийг амгалан үед гэмтээсэн гэдэг шалтагаар жирийн аравтын цэрэг болж тушаал буурсан гэлцдэг. "Дэлт чоно" хайсангийн эзэн Пу Ман Жугийн үхлийн шороо хал дол үзсэн монгол эрийн гарт ийнхүү пурхийж байх үед Тастөмөрийн дайчид хайсан руугаа нуугдах гэж зугтсан бусад хятадуудыг араас нь мөрдөн хөөсөөр мөшгин устгаж байлаа.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Тэнгэр уулын алуурчин шулам хүүхэн эртний өст шаолинь хийдийн толгойлогч ламтай тулгарсан 8-р бүлэг

"Дэлт чоно" хайсан нь бараг Тан улсын үед бий болсон агуй хонгил, газар доорхи нүхэн хонгилуудыг хооронд нь холбосон нүсэр том байгууламж байв. Монгол цэргийн аравтууд бутран зугтсан хятадуудыг мөшгин хөөсөөр зарим нь гүн хавцал бүхий хадан хясаа руу ороод явчих нь тэр. Тэдний нэг Хөхөөдэй баатрын аравт хадан дээгүүр ирвэс шиг дүүлэн гарч харвасан сумнаас барьсан саваагаараа дүгүүрдэн бултаж явсан нэгэн шаламгай хятадыгхөөсөөр гурван тийшээ салаалсан гүн хавцал руу орж иртэл өмнө нь лусын дагина шиг сайхан хүүхэн гартаа урт гэгчийн хиур унжсан жад барьчихсан нөгөө зугтаж явсан хятадыг аль хэдийнээ алаад хөл доороо гишгэчихсэн хачин зэрлэг маягтай зогсч байсан аж. Хөхөөдэй баатрын цэргүүд түүнийг алмайран ширтэж хэсэг зогссоноо бие бие рүүгээ хараад нүдээ ирмэн хөхрөлдөв. Тэд энд тэнд дайн тулаанд орох үедээ муухан эрээс дээр сэлэм эргүүлчихдэг хүүхнүүдтэй нэг бус удаа таарч явсан билээ. Гэхдээ хичнээн сайн сэлэм эргүүлдэг хүүхэн таарсан ч монгол цэргүүдийн элгийг нь хөшөөж, зугааг нь гаргаад харин ч хөөрхөн тоглоом болоод дуусдагжамтай. Энэ удаа ч гэсэн цэргүүдийн нзг "Хөхөөдэй таны эхнэр ингээд энэ хүүхэн шиг урдаас чинь жад тэврээд зогсч байвал та яахав" гэж марзаганахад Хөхөөдэй хариуд нь хүд хүд инээгээд "Энэ сайхан амьтаныг янзпах хүн байна уу" гэж цэргүүдээсээ асуулаа. "Даргаа та нар намайг энэ хүүхэнтэй түр орхичихвол яасан юм бэ" гэсээр Бүдүүн Бартаан сэлэмээ хуйндаа хийж тачигнатал инээсээр мориноосоо бууж ирэв. Мөрөн гол даяар "Уран сэлэм" хочоороо зард гарсан цусан мөртэй алуурчин шулам Ү Лянь гэгч бүсгүй энэ өдөр хээр талын нүүдэлчид Шар мөрний эрэгт тулж ирсэн сургаар "Дэлт чоно"-ын хайсан руу Пу Ман Жутай уулзахаар ирж яваад ийнхүү тэдэнтэй тулгарсаныг монголчууд мэдсэн бол ингэтлээ инээлдэхгүй л байсан болов уу. Ү Лянь бүсгүй бол Тэнгэр уулын алдартай сэлэмчин Хо Жугийн гарын шавь бөгөөд Торгоны замаар баруун зүг цуврах жингийн цувааг байнга тонон дээрэмддэг "Хас чулуу" жингийн цувааг байнга тонон дээрэмддэг "Хас чулуу" бүлгийн толгойлогч ажээ. Түүний багш Хо Жу нь Шаолинь сүмд шавилан сууж байгаад Удоны урсгалын багш Чү Юүйтэй муудалцан Гималайн уул руу одож тэндээ хатуужил төвлөрөлийн дээд эрдэм гэгчийг эзэмшээд цөлийн уудам дахь Тэнгэр уулнаа буцан ирж суурьшсан гэдэг. Мөн Хо Жу нь хориод жилийн өмнө Чингис хаанд бараалхахаар их арш Чань Чунь Бумбыг Хорезм рүү одох замыг өөрийн шавь нараар хамгаалуулан монгол цэргүүдэд хүлээлгэн өгч байсан нэгэн байлаа. Ү Лянь хаа байсан Тэнгэр уулнаас Шар мөрөнд ирж аллага үйлдэх болсоны шалтгааныг ч түүний багш Хо Жугийн үхлийн өс хонзонтой холбон тайлбарладаг аж. Шаолиний лам нар түүний багшийг "Ерэн есөн цэцгийн дусал" хэмээх аюултай хороор хөнөөсөн тул Ү Лянь багшийнхаа өшөөг авч Шаолинь хийд болон тэндээс хүмүүжиж гарсан ерөн есөн хүний амийг хөнөөж чихийг нь огтлон багшийнхаа шарилд өргөнө хэмээн тангараг өргөсөн юмсанж. Хөхөөдэй баатрын аравтыг хавцалд орж ирэхээс өмнө Ү Лянь тэднээс зугтаж явсан гавшгай хятадыг нэвт сүлбэн алж аль хэдийнээ өрөөсөн чихийг нь огтлон авч үүргэвчиндээ хийчихээд зогсч байсан нь тэр байлаа. Бүдүүн Бартаан сэлмээ ч сугалалгүй хоёр гараа сарвайлган инээсээр "За алив ахынхаа өвөр дээр хүрээд ир" гэж дөхөж очмогц хүүхэн огцом ганцхан хөдлөх шиг болтол урт гэгчийн ган жадны үзүүр цээжийг нь нэвт хаван гарч ирсэн байх нь тэр. Бүдүүн Бартаан дуугарч ч чадалгүй хоолой нь муухай хяхтнан зогсч байсанаа бүсгүйн өлмийд өвдөг сөхрөн ойчжээ. Байдал бишидсэнийгойлгосон монголчууд сэлмээ шүүрэн сугалаад хар эрчээрээ дайран очиход хүүхэн салхинд үлээгдсэн өд шиг хөнгөнөөр тээр дээр үсрэн ар талд нь буучихаж. Монгол цэргүүд үүнийг хармагцаа цөм нумаа сумлан нэгэн зэрэг харвахад хүүхэн яг л бүжиглэж байгаа юм шиг уян налархай хөдөлгөөнөөр бултан, гартаа барьсан жадны ишээр зарим сумыг нь өөр тийш нь ойтол хааж орхисноо муухай чарлан хэрээ шигнисээд орж иржээ. Хүн шувуу шиг ийм холоос нисч чаддаг аа гэж гайхсан монголчууд өмнөөс нь хэд хэдэн сум харваж амжсан боловч хүүхэн хаанаасаа ч юм бэ нимгэн цагаан илд гаргаад барьчихсан сэнс шиг эргүүлсээр тэдний дундуур ороолсон зээр шиг дүүлэн гарах нь тэр. Нүд ирмэх хугацаа өнгөрөх шиг болсон боловч хоёр монгол дайчны хоолойг тас хяргаад хаячихсан нь сүүлд л мэдэгдэж тэд багалзуураа барьсаар морин дээрээсээ гулдайн ойчжээ. Хөхөөдэй мэргэн үүнийг хараад жолоогоо дуггран хүүхний зүг ухасхийтэл тэрбээр тас хийтэл ганцхан чарлаад асар өндөрт хийлэн дэгдэж хавцалын орой дээгүүр дүүлэн алга болжээ. Энэ үед түүний дүүлэн гарсан хазцалын яг хажууханд Булгадар, Тодой хоёр холбоостой муна барьсан нэгэн хятад эрийг зүйл дуусгаад явахаар завдаж байлаа. Тэгтэл ч хясааны орой дээгүүр улаан өнгийн хувцастай гэзэг үс нь намирсан сайхан бүсгүй салхинд хийссэн юм шиг дүүлэн гарч ирээд хоёр хөл дээрээ хөнгөхөн буух нь тэр. Үүнийг харсан Булгадар нүдэндээ ч итгэсэнгүй. Бушуухан шиг"Хөөе тэрийгхараач" гэж Тодойгтохойгоороо ёворсон аж. Булгадар, Тодой хоёр үлгэрийн юм шиг гэнэт дүүлэн гарч ирсэн тэр хүүхнийг хармагцаа олон гол давааны цаана хоцорсон Мөнгөлж эцгийн их ергөө, Уул-Алтаадын голын сэрүүн эрэгт хойноос нь алчуураараа даллан хоцорсон охин дүү Усуныгаа яагаад ч юм гэнэтхэн санах шиг болжээ. Хоёул тэр даруй сэтгэлийн цочролоос ангижран өмнөө зогсч буй гартаа барьсан саран зэв шиг сэлэмний нь ир бариулаа тултал час улаан цус болчихсон лусын дагина мэт үзэсгэлэн гоо хятад охиныг сэжиглэн харж байлаа. Зэвсэгийн эрдэм ямар ч хүнийг оворгүй залуухан харагдуулдагтул энэ удаа хоёр монгол хөвгүүн гуч шүргэж яваа Ү Лянийг хараад арван тав зургаагаас хэтрээгүй жаахан охин байна гэж андуурсан аж. Тэгээд тэд анх Түйн гол дахь их цэргийн хүрээнд Аминдурал ахыгаа даган ирж байхдаа хайш яйш хувцасласан нэгэн монгол цэрэг толгой дээгүүр нисээд гардаг царайлаг хятад хүүхэнтэй хэрхэн тулалдаж байсан тухай ярьж байсаныг санаад тэдгээр шийдэмгий дайдайчин хүүхнүүдийн нэг өмнө нь зогсч байгааг ойлгов. Тодой Булгадар луу нэг хяламхийснээ хүүхэн рүү хачин зэрлэгээр ширтэж сэлмээ хуйнаас нь сугалмагцаа үсрэн дайрчээ. Гэвч тэрбээр Булгадарыг харсаар байтал нимгэн өмсгөл нь намирсан царайлаг бүсгүйн өлмийд сэлмээ барьсан чигээрээ тас гэдрэгээ харан ойчих нь тэр. Хүүхэн өөр л үү нь довтолсон Тодойг угтан тосч аваад хөлөө зөрүүлэн хөнгөн гишгэх шиг болмогцоо сэлэм бариагүй сул гарынхаа алгаар эрүү рүү нь түлхээд унагачих шиг болжээ. Булгадар энэ бүхнийг хараад зүгээр зогссонгүй. Гэхдээ ийм сайхан хүүхнийг ирт сэлмээр тас татан хаях нь хайран санагдсан тул сэлмээ зориуд хуйнаас нь сугалалгүй бүсгүйн хөл рүү хамаг хурдаараа гуядан цохиж унагахаар довтлов. Гэвч хятад бүсгүй маш хурданаар хөлөө татаж авсан төдийгүй эрчиндээ цааш өнхөрсөн Булгадарын эрүүн доороос гар хийцийн ээтэн гутлынхаа хоншоороор асар хүчтэй өшиглөсөн тул тэрбээр бараг л бүтэн эргэлдээд нуруугаараа газар унасан байна. Энэ удаа ах дүү хоёр хоёулаа илдээ сугалан босч иржээ. Тэд хөвчийн баавгайтай хүртэл улаан гараараа гахай явганаар зууралдан тулалдаад дийлж байсан атал эм хүнд анх удаа ийм гутамшигтай ялагдсандаа хор шар нь хөдлөн хамаг байдаг чадлаараа сэлмээ эргүүлэн дайрч оржээ. "Уран сэлэм" хочит Ү Лянь бүсгүй "Дэлт чоно"-ын хайсанд өнөөдөр түүнтэй тулгарсан айхыг үл мэдэх биерхүү эрчүүд энэ нутгийн хятад тариачид биш болохыг сая л ойлголоо. Дөнгөж сая түүн рүү хятад хүнээс огт өөр аргаар шууд довтлон орж ирээд хүчин дээ дийлдэн гэдэргээ савж унасан хоёр жаахан хөвгүүн ч тариачин удмын хүн биш болох нь мэдрэгджээ. Ү Лянь хүүхэн багшийнхаа өшөөг зөвхөн Шаолинь хийдтэй холбоотой мөрөн голын сайн эрчүүдээс авна гэж андгайлсан болохоос бус нутгийн жирийн тариачин тэр тусмаа алс холын иймэрхүү зэрлэгүүдээс өшөө авна гэж бодоогүй явсан болохооор тэр дороо хөнгөний тамираа ашиглан хавцалын уруу нисч алга болохоор шийдсэн ч хөдсөн хуягтай хоёр хүүгийн нэг нь амандаа гаж аялгатай үг хэлээд хоёул түүний зүг шуугих барс мэт дайрч ирэх үед өөрийн эрхгүй зогтуссан аж. Ийм аялгыг торгоны замын эрдэнэс ачсан жингийн цувааг дээрэмдэж байхдаа Ү Лянь нэг бус удаа сонсч байсан билээ. Тэрбээр "Торгоны зам"-ын жингийн цувааг зарим үед хамгаалж явдаг хойд зүгийн нүүдэлчин монголчуудтай учирсанаа сая ойлгожээ. Харвах намнахдаа гарамгай тэдгээр нүүдэлчидээс болгоомжилж явахыг багш нь түүнд нэг бус удаа сануулж байсан билээ. Хөвгүүдийн далайж ирсэн махир сэлэмний буулт нэлээн жинтэй төдийгүй бас хурдтай болох нь ч төдөлгүй мэдрэгджээ. Уран сэлэмний зөөлөн долгионоор нүүдэлчдийн илдийг биеэсээ хөндий шидэн бултаж, ар талд нь гараад нэгний нь өсгий рүү жадныхаа бариулаар түншин цохих хооронд нөгөөх нь хэдий завандаа ч юм амжаад нумаа сумлаад тэлчихсэн өөр лүү нь татан тавьж орхихыг тэрбээр анзаарлаа. Булгадар энэ гоо сайхан хятад бүсгүйг амьдаар нь барьчихаад өөрийн аравт руу морин дээрээ тэгнэн очихыг туйлгүй хүсч байсан тул Тодойг уурандаа аль хэдийнээ нумаа эвшээлгэчихсэн хүүхэн рүү харвахыг хараад золтой л өмнүүр нь орсонгүй. Маш ойрхоноос, асар хүчтэй тэлсэн хөвчнөөс хурд ихтэй гарсан сум Ү Ляний бараг гүрээний судсанд шүргэх шахсан ч тэр арайхийж тогтоон хурууныхаа салаагаар барьж авчээ. Өмнө нь тэрбээр Тэнгэр уулын дайчин эрсийн зам дээр Хо багшийнхаа хамт жингийн цувааг тонохоор орохдоо харвасан сумны өөдөөс харц дальдралгүй өчнөөн удаа барьж тогтоож байсан ч энэ удаа монголчуудын нумны хөвч маш хүчтэй тул сум нь асар хол тусдаг мэт түүнд санагджээ. Учир нь хүзүүндээ зоогдох шахсан сумыг арай ядан тогтоож байх зуур илдэнд гаршсан өөр хүн түүний дэргэд ойр байсан бол аль хэдийнээ толгойг нь тас цавчих байсан биз ээ. Угаасаа Ү Лянь бүсгүйд Хо багш нь харвасан сумнаас бултах бол тийм ч их онцгой дайчин чадвар биш, харин түүнийг гараараа болон хөлийнхөө хуруугаар мөн амаараа зууж аваад тогтохгүй буцаагаад ирсэн зүг рүү нь маш хүчтэй нясалж чадсан хүн л жинхэнэ зэвсэгийн эрдэмийн гайхамшигтайд тооцогдоно гэж сургаж байсан удаатай. Тодой өөрийн нь харвасан сумыг хятад бүсгүй хэдхэн алхамын зайнаас зүүн гарынхаа долоовор дунд хуруугаараа хавчин тогтоохыг хармагцаа дараагийн сумаа харвахыг мартан ангайжээ. Булгадард ч гэсэн мөн ялгаагүй шигшмэл дайчид буюу шилдэг хэвтүүлүүдийн дунд л хааяа болдог нум жадны эрдэмийн гайхамшигтай тэмцээн үзэж байх шиг санагджээ. Иймээс тэрбээр мөн л гав шув хийн сумаа онилоод хөөе гэж хашгирангуутаа хятад бүсгүйн зүг сумаа тавьж орхив. Цаадах нь энэ удаа зүүн гартаа барьж байсан сумаар түүний харвасан зэвийг голоор нь таслан цохиж унагахдаа өрөөсөн хөлөө яг л тогоруу шиг өндөрт өргөн зогсчээ. Үүнийг харж бахадсан Тодой ч эсрэг талаас нь сум тавихад хятад хүүхэн нугарч буй мэт эвлэг уран хөдөлгөөнөөр бултан гарахдаа хөлийнхөө өлмийгөөр буцаан өшиглөхөд сум Тодойгийн чихний хажуугаар шунгинан гарч арын нь модонд дуутай нь аргагүй чичигнэн зоогдсон аж. Тодой бүр ч бишрэн толгой сэгсрээд Шар мөрөн рүү ирэх замдаа Сөнөдийн Томалуга баатраар заалгасан нэгхөвчнөөс гурван сум зэрэгхарвах аргыг хэрэглэхээр шийджээ. Энэ үед Булгадар хятад хүүхний уран гоёоор бүжиглэх мэт бултахыг харахын тулд саадаганд гар дүрэв үү үгүй юу л сумаа суга татан харваж Ү Лянь бүсгүйгээр жинхэнэ сумтай бүжиг гээчийг хийлгэж эхэлвэй. Гэхдээ тэрбээр энэ чадварлаг бүсгүйг сумаараа нэвт харваад алчих вий хэмээн дотроо баахан эмээсэн тул сайн онилохгүй хар таамагаар харваж байлаа. Тэднийг хэн нэг нь хөндлөнгөөс харвал хоорондоо дайтан тулалдаж байгаа биш харин ч нум сумнаас хамгаалах сургууль хийж байна уу гэж бодмоор. Ү Лянь эдгэзр талын зэрлэг нүүдэлчидтэй тас зангидсан өш хонзон байхгүй дээр нь өөрөөр нь тохуурхах мэт сум харваж байгаа хоёр хөвгүүний нас нь арай л балчир санагдсан учир яаран алах санаа өвөрлөсөнгүй харин ч ингэсхийгээд бултан зайлая хэмээн бодож эхэлжээ. Тодой жад цэргийн хуучин дайчнаар заалгасан нэг нумнаас гурван сум задлан тавих аргаа хэрэглэж хоромхон зуур багцлан татсан сумнуудаа бүсгүйн зүг илгээлээ. "Уран сэлэмчин" харахад усны дусал шиг адилхан ах дүү хоёр зэрлэг нүүдэлчний сумнаас бултан гарах дасгалыг үзүүлж байхдаа "Яагаад надад энэ хоёрыг алчих сэтгэл яаран төрөхгүй байна вэ" гэж дотроо гайхан бодож байсан аж. Ялангуяа арай биерхүү, хүзүүндээ том сахиус зүүсэн тас хар хөмсөгтэй хөвгүүн түүний зүг сум тавихдаа төдий л хүчлэхгүй болгоомжилсон мэт байдалтай байгаагтэрбээр сайтар анзаарч байлаа. Ү Лянь өөрийг нь шохоорхсон сэтгэлээ нуулгүй харваж наадах хоёр зэрлэг нүүдэлчинд нууц эрдэмийн зарим гайхамшигаа үзүүлэхээр шийдэж эгц урдаасаа ирсэн сумнаас бултан зайлмагцаа араас нь амаараа зуун авч газар годройтон буулаа. Энэ үед Тодойгийн нэг хөвчнөөс тавьсан гурван сум яах ийхийн зуургүй түүнийг чиглэн орж ирсэн бөгөөд саран илдээ суга татан хоёрыг нь хааж амжсан боловч хүйтэн зэвний үзүүр хүзүүг нь илбэх мэт болоод урт өтгөн гэзгийг нь онги татан гарахад Ү Ляний хар нялхаасаа салгалгүй зүүж явсан болор зүүлт хөл доор нь зад үсрэн асгарчээ. Гурав дахь сум түүний хүзүүг хальт шүргэн зүүлтийг нь сэт татаад үс гэзэгтэй нь орооцолдон нисч одох нь тэр. Ү Лянийг арван хоёртой байхад багш нь энэ зүүлтийг Тэнгэрийн сүмд түүний хүзүүнд зүүж өгсөн бөгөөд "Энэ зүүлтийг илдээрээ ч юм уу гараараа тас татсан хүн чиний эр нөхөр байх болно. Гэхдээ хүний эхнэр болж амраг бурханы нууц харьцаанд орсоноор ямар ч сайн тулааны урлагийн агуу дайчин хүч чадлаа алдаж аажимаар жирийн хүн шиг болдог билээ. Иймээс чи зэвсэгийн эрдэмийн гарамгай шидээ үүрд хаяж гээхгүй гэж бодож байвал энэ зүүлтийг хүзүүнээсээ тас татсан хүнийг газар дээр нь алах ёстой" гэж хэлж байсан тэр үг санамсаргүй биелэх нь тэр. Ү Лянь гуч хүртэлээ багшийнхаа энэ л сургаалыг дагаж, эхээс төрсөн онгон цогцосоо ариун дагшинаар нь хадгалж явсан бөгөөд "Торгоны зам"-аар жин тээж явсан Түрэгийн хан хүүүд нэг удаа сэтгэл алдарч амийг нь өршөөсөнийг эс тооцвол зүрх сэтгэл нь хүртэл бие цогцос шигээ атар эмнэг яваа эмэгтэй байв. Тэрбээр санамсаргүй илдээр сум хаах наадгай үзүүлж байхдаа нэгэн зэрэг өөр лүү нь гурван сум чиглэж ирнэ гэж төсөөлөөгүйн улмаас амиа хүртэл алдах шахан андгай тангараг шүтэлцсэн зүүлтээ тасдуулж орхисондоо үнэхээр балмагджээ. Ү Лянь тэр даруй догшин ирвэс шиг уурсан газарт цувран унаж буй болор зүүлтээ гараараа маш хурдан шүүрч нэгийг ч шороонд хүргэлгүй тосч авмагцаа их дуугаар хашгиран илд жад хоёроо нийл үүлэн угсарч "Цахилгаан хүрд" хэмээх аймшигт зэвсэг болгон хувиргасан аж. Тодой гэв гэнэтхэн гурван сумаар зэрэг харваж үзэсгэлэнт хятад бүсгүйн хун мэт цагаан хүзүүг хундан улаан цусаар мялааж орхихыг харсан Булгадар нумаа харвахаа болилоо. Гэхдээ энэ бүсгүйтэй хэл нэвтрэлцэхгүй тул зугтахаас нь өрсөж бугуйлдаад авчихвал хаашаа ч явж чадахгүй гэж тэрбээр бодсон байна. Хүүхэн хойшоо нэг алхам ухраад урагш ер бусын хүчтэй үсрэн Тодойгийн дээр нүд ирмэхийн зуур хөөрөн гарч "Цахилгаан хүрд"-ний анхны цохилтоо хийхээр эргүүлтэл есөн эрдэнээр чимэглэсэн булцруут хулсан бэрээ замд нь хөндөлсөн хааж, хэн нэгний дотоод хүч ихтэй алганы цохилт түүнийг гурван алдын зайд шидэгдтэл нь түлхэж орхив. Ү Лянь нуруугаа газарт хүргэлгүй хөл дээрээ тэнцвэрээ олон бууж харахад зэрлэг монгол хөвгүүний хажууд тохой хэрийн урт цагаан сахал намируулсан Шаолинь хийдийн их багш Бао Чжу Лин хулсан бэрээгээ нарны цацраг мэт эргэлдүүлэн зогсч байх нь тэр. Үүнийг хараад тэр маш их гайхав. Бао Чжу Лин бол түүний хорлогдсон багш Хо Жу-гийн ясны ганц өстөн дайсан бөгөөд зэрлэг монголчуудтай хүртэл сүлбэлддэг байна шүү гэж тэрхэн зуур хорсон боджээ.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Болор зүүлт буюу Тодойгийн гэнэтийн үхэл хэмээх 9-р бүлэг

Аль эрт монголчуудын ирт сэлмэнд тасар цавчуулсан Пу Ман Жу хийдээс нь тусламж гуйсан учир хэрэг явдал хаашаа эргэсэнийг еөрийн биеэр нягтлан шалгахаар Лин багштан "Дэлт чоно"-ын хайсанг зүглэн ирсэн нь энэ аж. Гэвч тэрбээр хамгийн түрүүнд хэдэн сарын өмнөөс мөрөн голоор үзэгдэж Хо багшийнхаа өшөөг авч байна хэмээн дайралдсан болгоноо цусанд хутган чихийг нь огтолж явсан шулам хүүхэнтэй таарна гэж санасангүй. Тэгэхдээ бүр хоёр монгол цэргийн хамт зогсч байна гэж төсөөлсөнгүй. Нүүр нүүрээ харсан дайснууд хэн нь эхэлж довтлохоо мэдэхгүй хэсэг зуур самгардан зогсоцгоолоо. Ү Лянь алах ёстой хоёр зэрлэг нүүдэлчин, ясны өстөн Бао Чжу Лин гурвын дунд ганцаар зогсохдоо энэ удаа тулалдааныг үргэлжлүүлэлгүй орхиод зугтан одох нь дээр гэсэн шийд гаргажээ. Багшийн нь андгай өргүүлж зүүлгэсэн болор зүүлтийг тасар татсан монгол дайчныг тэрбээр газрын гаваас ч болтугай хайгаад олж чадна гэдэгтээ итгэж байлаа. Харин Шаолиний их багш Лингийн гараас мултарна гэдэг тийм ч амар хэрэг бус. Монгол хөвгүүд харвах эрдэмдээ гарамгай ч, хатгах цавчих хөдөлгөөний хурдаар түүний хаана ч хүрэхгүй нь ойлгомжтой байв. Иймээс тэрбээр "Гэрэл нэвтэлсэн илд" хэмээх сэлмийн аргаа хэрэглэж Лин багшийг тэвдүүлээд тэр хооронд зугтан гарахаар шийджээ. Энэ аргыг Шаолиньд ердөө хоёрхон хүн л эзэмшсэн бөгөөд тэд үхэн үхтэлээ өөр хүнд зааж өгөөгүй юм гэж багш нь хүүрнэдэг байв. Тиймээс кунфу урлагийн хаан Лин багштан "Гэрэл нэвтлэх илд"-ний арганд гар мухардан сандарч магадгүй гэж бодсон байна. Ү Лянь Шаолиний их багшийг төөрөлдүүлэхийн тулд холгүйхэн нумаа онилон харвахад зэхчихээд зогсч буй хоёр монгол хөвгүүн рүү дайрах гэж буй мэт маяг үзүүлэн хөлөөрөө газар зуран эргэжээ. Лин багшийн хувьд хавцалын аманд таарсан энэ гурван хүн гурвуулаа л түүний есөн эрдэнийн булцруут хулсан бэрээнд цохиулж үхэх ёстой хүмүүс байв. Тэрбээр зэвсэгийн эрдэмийн их сүмийг толгойлох болсоноосоо хойш сэлэм гартаа барьж үзээгүй гэхэд болно. Өстөн дайсан болон өрсөлдөгч нараа хурц мэсээр биш хулсан бэрээгээр нам цохин хороож байсан нь түүний тулалдах урлагийн ур чадварыг тодорхойлдог байжээ. Тиймээс эрдэнийн чимэгт бэрээгээ гартаа сэнс мэт эргэлдүүлэн ар нуруундаа нааж бариад шулам хүүхний хэрэглэж болзошгүй нууц зэвсэгийн эрдэмээс сэргийлэн ханцуйнаасаа тогосын өдөн дэвүүр задлан өмнөө гаргаж барилаа. Булгадар, Тодой хоёрын хувьд үлгэрт гардаг шиг урт цагаан сахалтай гялаан толгойтой хөгшин өвгөн гэв гэнэтхэн шувуу шиг дүүлэн гарч ирээд үзэсгэлэнт хятад бүсгүйг үсэрч унатал түлхсэн явдалд бага зэрэг гайхшран энэ хоёрын хэн нь жинхэнэ дайсан болохыг мэдэхгүй бие бие рүүгээ харж мөрөө хавчин зогсч байвай. Лин багшийн гар дахь хулсан бэрээ ойр хавийн модны навч мөчрийг хуйлартал асар хүчтэй эргэлдэж эхлэхийг анзаарсан Ү Лянь түүнийг дотоод хүчээ бүрэн хуримтлуулахаас нь өмнө өрсөхөөр шийдэн "Цахилгаан хүрд" болгож угсарсан илд жад хоёроо голоор нь салгамагцаа усны урсгал салхины үлээлт мэт хөнгөнөөр Лин багшийн зүг илдээ сунган тэмүүлж очлоо. Кунфугийн их багш Лин шулам хүүхний хөлийн газар зурах байдлаас өөр лүү нь эхэлж довтлох гэж байгааг анзаарсан тул хулсан бэрээнийхээ эргэлтийг нар буруу болгон өөрчилж сонороо түүний зүг хандуулсан байжээ. Иймээс шулам хүүхний шууд чиглэж ирсэн хурц илдний үзүүрээс эвлэгхэн бултаж гарсан боловч цахилгаан мэт чичлэн орж ирсэн дараачийн хатгалтанд нь золтой л эгэмээ цоо хатгуулчихсангүй. Зүүн гартаа барьсан цаасан дэвүүрээр илдний нь үзүүрийг ялимгүй хөшиж амжсан учраас үхэл үнэртүүлсэн төмөр мэс бууралтсан сахлын нь үзүүрийг цэвэрхэн хяргаад хоолойноос нь хоёрхон хуруу зайтай жингэнэн зөрөх нь тэр. Лин багш шулам хүүхэн өөрт нь нэлээд олон жилийн өмнө мартагдсан "Гэрэл нэвтлэх илд"-ний аргыг хэрэглэж байгааг мэдмэщээ агшин зуур аргаа өөрчлөн бүсгүйн толгой дээгүүр годройтон давж унамагцаа хулсан бэрээгээрээ хоромхон зуур гучин гурван цохилтыг цахилгаан мэт хийж, цаасан дэвүүрээ төмрийн чанарт хувирган хатууруулж "Зурагзурах" нэртэйүхлийн хатгалтыг хийж амжив. Нүд ирмэхийн зуурт болж өнгөрсөн энэхүү асар хүчтэй цохилтын улмаас тэр хавийн шороо хуйлран босоод ирэх нь байгалийн хүчтэй үзэгдэл мэт харагдана. Хэрвээ хятад хүүхэн рүү довтолсон сахалтай өвгөний зүг харвасан ган үзүүрт сум тэр хоёрын голоор орж ирээгүй бол Лин багшийн хулсан бэрээний булцруут толгой шулам хүүхний гавлыг хага ярах байсан биз ээ. Өвгөний хийсэн цохилтонд Ү Лянь бүсгүй оногдож балмагдсанаар барахгүй зүүн гар дахь жад нь Лин багшийн төмөржүүлсэн цаасан дэвүүрийн зүсэлтэнд голоороо тас зүсэгдэн хугарч нэг үзүүр нь бүсгүйн мөрийг ялимгүй шүргээд арын нь модонд зоогдсон байв. Шаолиний их багш шулам хүүхний балмагдсаныг ашиглан хулсан бэрээгээ гавал руу нь буулгахаар завдах үед нүүр лүү нь ган сум асар эрчтэй орж ирсэн учир амжилгүй хажуу тийшээ холбирон зайлмагцаа нөгөө сумыг хөлийнхөө хуруугаар тогтоон барьж аваад эргүүлэн өшиглөжээ. Энэ самбааг ашиглан гар мухардсан Ү Лянь бүсгүй хөлөөрөө газар тийрэн "Савдагийн нисэлт" аргыг хэрэглэн бараг зуун алдын өндөрт хөөрч амь эрсдэх шахсан газраас нүд ирмэхийн зуур цойлон алга болсон аж. Булгадарт хятад бүсгүй илбэ шидийн зэрэглээ мэт гэнэт алга болсон нь харамсалтай байлаа. Гэвч тэр тухай бодох зав одоохондоо түүнд олдсонгүй. Хажууханд нь нумаа дэлгэн зогсч байсан Тодой сахалтай өвгөний хөлийнхөө хуруугаар хавчиж аваад эргүүлж өшиглөсөн сумыг хааж зайлан бултаж чадалгүй өрөөсөн бөөрөө даран ёолсоор газарт унаж байгаа харагдсан тул Булгадар түүн рүү сандран ухасхийжээ. Лин хуварга нэгнийхээ зүг ухаангүй гүйж байгаа монголыг нүд ирмэхийн зуур тонилгоод шулам хүүхний араас нэхэхээр шийдсэн тул бэрээгээрээ газар луу хүчтэйтийрэн дээш хөөрч иртэл гэнэт тал талаас нь хүчит сумнууд түүнийг чиглэсээр шунгинан ирж сандаргасан байна. Тодой, Булгадар хоёрын араас нэхэж ирсэн Хабичийн аравт Лин багшийг яг довтолж байхад нь амжиж харсан тул цөм нэгэн зэрэг нумаа онилон сумаа тавьжээ. Шаолиний их багш эхлээд хулсан бэрээгээрээ нисэн ирэх сумнуудыг цацарч унатал эргэлдүүлэн хааж эхэлсэн боловч удалгүй түрүүхэн алагдсан Пу Ман Жугийн адил эвгүй байдалд орж анх удаа сум хааж сурч байгаа залуухан хуварга шиг балмагдан тэвдэж эхэлсэн аж. Монголчуудын нумнаас гарах сум урьд өмнө Лин багшийн хаагаад гарч байсан сумнаас илүү хурдтай бас хүчтэй байгаа нь түүнийг ийнхүү сандаргажээ. Уг нь харваж буй сумнуудыг хаах завсараа газарт харуулдаж унасан нэгийгээ тэвэрч суугаа монголын толгой руу хулсан бэрээгээрээ ганцхан түншээд тонилгох санаатай байсан боловч түүнд тийм завшаан олдсонгүй. Булгадар бөөрөөр нь сум нэвт сүлбэж гарсан дүүгээ тэврэн өндийлгөж эргүүлсэнээ завьжаар нь цус садран үг хэлж чадахгүй болсоныг хараад уур хилэн нь бадарч толгойгоо өндийлгөжээ. Хажууханд нь халзан толгойтой өвгөн хятад агаарт үсрэн дүүлж газарт бараг буухгүй сэнсрэн эргэлдэж өөр луү нь харвасан сумнуудыг гартаа барьсан саваагаар зай чөлөөгүй голоор нь тас цохин газар унагааж байхыг хармагцаа тэрбээр "Аа" гэж байдагаараа орилоод сэлмээ суга татан босч өвгөний зүг дүүлэн үсэрч очлоо. Лин багш өөр лүү нь мөндөр мэт асгарах сумнуудаас бултахын зэрэгцээ арслан барс мэт догшрон довтолж ирсэн монгол эрийн махир сэлэмнээс хамгаалах хэрэгтэй болов. Монгол дайчин өөрт нь гар сунгах зайтай тулж ирээд сэлмээ эргүүлэн цавчилж эхэлсэн боловч монголчууд Шаолиний их багш руу сум тавихаа зогсоосонгүй. Уг нь хажууд нь сэлмээ далайн довтолж буй өөрийнхөө хүнийг оночихно гэж бодоод харвахаа зогсоох ёстой байтал харин ч улам ширүүн, улам хүчтэй харваж эхлэх нь тэр. Тэгээд ч нисээд ирэх сумнууд яг өмнөөс нь уурсан дайрах монгол залуу руу биш зөвхөн өөр лүү нь чиглэн ирж байгааг мэдмэгцээ Лин багш хачин их тэвджээ. Булгадарын сэлэм далайсан гарын суган доогуур хаван орж ирсэн сумыг тэрбээр золтой л алдаж цээжиндээ зоолгочихсонгүй. Хуруугаараа амжиж хавчин авах хооронд монгол хөвгүүний ташуулж цавчсан сэлэмний ир есөн эрдэнээр чимэглэсэн хулсан бэрээний нь булцруут толгойг тас хярган хаях нь тэр. Уг нь Лин хуварга Шаолинь хийдийн их багшийн энэхүү алдарт хулсан бэрээг хүндэтгэлтэйгээр гардан авсанаасаа хойш сэлмийн ир хүргүүлэх нь байтугай хад чулуунд ч шүргүүлж үзээгүй нэгэн билээ. Тэрбээр байдал бишидсэнийг ойлгомогцоо "Могойн чуулган" хэмээх хөлөөрөө тоос босгох мэхийг даруй хэрэглэн утаа хиншүү ханхалтал улаан шороо манаруулж орхиод хөнгөний тамираа ашиглан хуваргууд нь бүгд цугларчихаад хүлээж буй Шаолинь хийдийнхээ зүг хамаг хурдаараа дүүлэн зугтжээ.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Монгочууд урвагчидтай хэлэлцээ хийлгүй тонилгосон 10-р бүлэг


Тулалдаан дуусчээ. Тоос шороонд булагдаж хоёр нүд нь л гялалзаж үлдсэн Булгадар суманд сүлбүүлсэн дүүгийнхээ зүг бүдчин сандчин гүйж очлоо. Хабичи тэргүүтэй хуучин хашир дайчид Тодойгийн шархыг үзмэгцээ сумыг нь сугалж болохгүй гэсэн тул Булгадар нэгэн цагт Уул Алтаадын голын хөвөөнд Тастөмөрөөс бэлгэнд авч байсан үнэт дурсгалтай сумыг хуга татан талыг нь дүүгийнхээ биед үлдээлээ. Одоо магадгүй хэдхэн хормын дараа ухаан балартсан дүүгийн нь амийг ч аван одож магадгүй болсон энэ сум түүний өөрийн нь нумнаас тавигдаж гарсан гэхээс Булгадар байж ядан тэчьяадна. Хэрвээ тэрхүү хятад хүүхнийг өмгөөлж сахалтай өвгөн рүү сумаа тавиагүй бол ийм явдал болохгүй ч байсан юм билүү. Хамгийн гол нь өөрийн нь дайсан руугаа харвасан сум Тодойгийн бөөрийг нэвт сүлбэн гарсан нь Булгадарыг байж ядтал бухимдуулж, тэрбээр эвгүй үг зөрсөн хэнтэй ч илд зөрүүлэхэд бэлнээр уурсан холхиж байв. Хабичи сумны нэвтэлсэн газар, асгарсан цус, хөхөрч цайсан Тодойгийн царайг хараад энэ хөвгүүн тэсэхгүй болсоныг ойлгосон боловч Булгадарт ганц ч үг цухуйлгасангүй. Нэг гэрт өссөн ах дүү улс хамт дайтаж яваад нэгнийхээ нүдэн дээр амиа алдана гэдэгхичнээн гашуун гунигтай байдагийг тэрбээр мэдэж байлаа. Удалгүй Тастөмөр зуутынхаа оточийг дагуулан ирж Тодойгийн биеэс сумыг нь сугалан цусыг нь тогтоож, улайсгасан халуун төмрөөр үрэвссэн газрыг нь хайран эмчилсэн боловч Тодой ганц удаа ч ёолсонгүй. Тэрбээр ухаан оролгүй байсаар Аминдурал ахыгаа яаруу сандруу хүрч ирсэний дараахан амьсгал хураалаа. Ийнхүү хөх Монголын нэгэн эх хүүгээсээ үүрд хагацаж, талын бяцхан нүүдэлч хөвгүүний шарил умард Хятадын битүү ширэнгэн ойд үүрд үлдэх ньтэр ээ. Тодойг эцсийн амьсгалаа өвөр дээр нь татсаны дараа Аминдурал хойш эргэн харахад үргэлжилсэн битүү хар үүл умар талд орших уудам Монгол нутгийн зүг сунан манантсан байлаа. Тэр цагийн заншил ёсоор нэгэн монгол аавын сайхан хүү ийнхүү амь үрэгдэхэд ар гэрт нь цэргийн хишиг болгон төрийн сангаас гурван шивэгчин, хоёр зарц, таван тэрэг амуу будаа, нэг тэрэг хуй торго, хоёр тэрэг цагаан гурил, хорин хонь, арван ямаа, таван үхэр есөн агт морь өгдөг тухай энэхүү туурийн эхэнд дурдсан билээ.
Энэ үед Лин багштан Шаолинь хийдийн зүг цавчим эрэг хясаан дээгүүр хөвж яваа үүл мэт хөнгөнөөр дүүлэн явах зуураа сүмд нь гарцаагүй аюул тулгарч ирсэнийг эргэцүүлэн байв. Ахынхаа харвасан суманд сүлбүүлж амь эрсэдсэн дүүгийнхээ шарилыг Аминдурал газарт онголоод Булгадарыг дагуулан өргөө рүүгээ дөхөж явсан бөгөөд хүний газар хүчир бэрх тулалдааны замд хоёр дүүгээ анхнаасаа л хажуудаа авалгүй зоргоор нь явуулж байгаад нэгийг нь шороонд булж орхисондоо түүний сэтгэл ихээр хямарч, өөртөө туйлаас гомдож байсан тул үлдсэн ганц дүүгээ хажуунаасаа салгамааргүй санагджээ. Гэвч өөрийн нь харвасан сумыг өвгөн хятад лам хөлөөрөө буцаан өшиглөж гэнэхэн дүүгийн нь амийг хороочихсон явдалд өөрийгөө уучилж чадахгүй яваа Булгадар ахынхаа нөмөр нөөлгөн дор толгой хоргодож, хишигтэн хэвтүүлийн албанд үлдэхийг хүссэнгүй Тастөмөрийн зуут руу өөрийнхөө хуучин аравтад албаа хаахаар тэр оройгоо л буцжээ. Сүншань уулнаас үл мэдэгдэх хятад эрчүүд ирж Аминдуралтай уулзах хүсэлт тавьсан тул түүнд дүүгээ үдэж гаргах зав ч байсангүй. Мянганы ноён Аминдуралыг өргөөнөөсөө гарахад цагаан цууямбуугаар толгойгоо боож хөлийнхөө булчинг хар ногоон өнгийн эдээр чивчиртэл ороосон дөрвөн хятад газар толгойгоо хүргэн сөхрөөд сууж байлаа. Тэд бол Шаолинь хийдийн лам нарт гурван ахыгаа хөнөөлгөсөн мөрөн голын зартай сайн эрсийн нэг болох Дин Гогийн хүмүүс байв. Аминдурал хятад хэлмэрч Цзү Шаныг ирсэний дараа тэдэнтэй яриагаа эхэллээ. Мөрөн голын зулзаган ойд хол замын их цэрэг үзэгдэж 'Дэлт чоно" хайсангийн эзэн Пу Ман Жу алуулсаныг сонссон даруй Дин Го ах дүүстэйгээ зөвлөлдөөд "Бидний дайсаныг устгаж яваа улс бол бидний нөхөд мөн. Эд янз нь алдарт Шаолинь хийдийг эзлэн авах нь гарцаагүй.

Очиж уулзаж байдлыг тандаад ир. Хэрвээ Шаолинь хийд рүү довтлох бол хамт хүчин хавсарч Бао Чжугийн гарт үрэгдсэн ах дүүсийнхээ өшөөг авъя. Хийдийг довтлон эзэлсэний дараа зарим эд хогшилыг эелдэгээр хуваан авна гэдгийг урьдчилж мэдүүлэн тохиролцоорой" гэж тушаагаад шүлэгч согтуу Гуанийг гурван сайн эрийн хамт илгээсэн нь энэ ажээ. Хөх Монголын их цэргийн мянганы захирагчийн сүр хүчийг бадруулсан өмсгөл хуяг, илд мэсээ гял цал хийлгэсэн Аминдурал асраас гарч ирмэгцээ Бор жанжны өргөөнөөс дөнгөж ирээд буй яаралтай элч Догшин Барсын зүг алхжээ. Хятадын тариачид суусан газраа сөхөрсөн хэвээр үлдсэн бөгөөд тахир сэлэм сугалж зэхсэн хэвтүүлүүд тэдний толгойг өчүүхэн ч өндийлгөсөнгүй. Догшин Барсын авчирсан мэдээ Аминдуралыг алгуурлаж болохгүй, цэргээ яаравчлан хөдөлгөх ёстойг санууллаа. Сүншань уулын ширэнгэ тайгаар нисч дүүлдэг хятадуудтай бүтэн өдрийн турш хөөцөлдөн тулалдаж багагүй хохирол амсаад байх үед нь Бор жанжны удирдсан түмт хэдийнээ Шар мөрнийг гурван газраар гаталж Алтан улсын цэргийн түшмэл Ли Зянь У-г шахамдуулан хороож, зарим анги салбар нь Сүн уулсын хилийн боомт руу цөмрөн орсон ажээ. Иймээс хоёр өдрийн дотор Шаолинь хийдээр дайран бууж өгөхгүй бол үнсийг нь тэнгэрт хийсгээд цааш яаравчлан хөделж их цэрэгтэй нийлэх хэрэг гарчээ. Аминдурал Догшин Барсыг асарт орж амрахыг урьсан боловч гавшгай буухиа элч цаашаа олон зуут мянгатаар дайрах тул удаж төвдсөнгүй морио сэлгэмэгц яаравчлан замд гарсан аж. Аминдурал сая л газар сөгдсөөр байсан тариачид дээр ирж хэлмэрчийг дуудан согтуу Гуантай ярилцаж эхлэв. Гэвч хэлэлцээр цуст мэсийн цавчилтаар агшин зуур өндөрлөв. Дин Го толгойлогчийн явуулсан энэ эрс Аминдуралтай ярилцахдаа нэлээдгүй бардам тэр ч бүү хэл тулган шаардах маягтай байсан нь түүнд огтхон ч таалагдсангүй. Төрсөн дүүгээ алдаад удаагүй байсан мянганы захирагч гэнэт уур нь дүрсхийн бадарч яах ийхийн зуургүй сэлмээ суга татаад согтуу Гуаныг зайлж амжихийн завдал өгөлгүй толгойг нь мөрнөөс нь тас цавчин хаялаа. Дагаж ирсэн гурван хятад тэрхэн зуур нуруунаасаа сэлмээ суга татан газраар өнхөрч амиа авч гарахаар тэмцэлдсэн боловч мянганы ноёны.шадар хишигтэн цэргүүд тэднийг тийм ч удаан тонгочуулсангүй хоёрыг нь газар дээр нь тас цавчин хороогоод Сүншань уулын ширэнгэн дундуур Шаолинь хийд рүү хүрэх дөт зам заалгахын тулд нэгийг нь амьд үлдээжээ.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Энэ ямар ч байсан 11-р бүлэг нь. Манай дарга уншина гээд ном аваад явчлаа.


Энэ үед Тэнгэр уулын шулам хүүхэн Ү Лянь хэрхсэнийг сонирхвол Шаолиний их багшийн очирт бэрээнээс зугтан гарч түүнийг хоёр монгол хөвгүүний хамт үлдээгээд дотоод их хүчээр дүүлэн зугтсан тэрбээр өнгөт тоорын бутан дунд суун хийн дасгал бясалгаж алдагдсан эрчим хүчээ хурдан буцааж нөхөхийг хичээж байв. Гэнэт түүний нүүрний өмнөхөн унжсан удын навч тас хайчилсан мэт цэвэрхэн голоороо салан унахыг ажсан Ү Лянь бясалгалаа ч гүйцээлгүй агшин зуур хойшоо саван унахад үсийт нь шүргэх шахам хос алтан хануур жад нисэн өнгөрөөд модонд зоогдох нь тэр. Нэг дайсанаас дөнгөж салаад амсхийх зав олж амжаагүй байтал нөгөө дайсан гарч ирэх нь тэр. Ү Лянь хойшоогоо годройтон эргэж хоёр хөл дээрээ буумагц хажууханд нь нэгэн хүн их дуугаар хоолойгоо шахан инээх сонсогдов. Харвал түүнээс гурван алхамын зайд тас хар нөмрөг унжуулсан Сүншань уулын нууц зэвсэгийн эрдэмийн багш Гао Мун Жи араб хүүхэн шиг нүүрээ хаасан цагаан алчуурын цаанаас шоолон хөхөрч байх аж. Түүнийг гартаа барьсан цоохор арьсан уутаар нь таньсан Ү Лянь орчин тойрноо хоромхон зуурт ажиглавал Гао Мун Жи ганцаараа бус бололтой энд тэнд мод бутны оройд гарч биеэ далдалсан шавь нар нь багшийнхаа инээх дууг даган хоолойгоо татах нь сонсогдоно. Гао Мун Житэй шулам хүүхэн хоёр дахиа нүүр учирч байгаа нь энэ бөгөөд уг нь ёс журмын хувьд тэд дайсан болох нь бүүхэл харин ч анд бололцон Шаолиний их багш Бао Чжу Лингийн лам нарын эсрэг хамтдаа тэмцэх ёстой улс байв. Учир нь Гао Мун Жи бүтэн жилийн өмнө Шаолинь хийдийн нууц зэвсэгийн эрдэмийн их багш байсан ч хийдийн ёс горимыг зөрсөн учир Лин багшаас хорин бэрээ гөвшүүлэх шийтгэл авсан бөлгөө. Мөрөн голын олон сайн эрсийг өөрийн зохиосон нууц зэвсэгээр чичрүүлж, дээрэм отсон бөглүү замаар ганцаараа явахаас айдаггүй байсан Гао Мун Жинд олон хуваргын өмнө нуруугаа нүцгэлээд хүүхэд шиг зодуулна гэдэг тэсч болшгүй доромжлол байлаа. Тиймээс биеэ тоон нэрэлхэх зандаа хэт баригдсан тэрбээр Шаолиний бүх хуваргуудын өмнө Бао Чжу Линтэй илд зөрүүлж нууц зэвсэгийн эрдэмээ ашиглан тулалдсан боловч түүнийг дийлсэнгүй. Лин багш түүнийг өөрийнхөө эсрэг бослоо гэж алах ёстой байсан ч амийг нь өршөөж хөвч тайгын хайсан руу хөлийг нь нүцгэлээд хөөн гаргажээ. Үүнээс хойш тэрбээр сайн эрсийн захиа даалгавраар янз бүрийн хортой нууц зэвсэг үйлдэж өгөхийн сацуу Шаолинь хийдээс хөөгдсөн өшөөгөө хэрхэн авах аргыг сүвэгчлэн явдаг болсон байна. Ингэж яваад нэгэн өдөр шулам хүүхнийг дөнгөж Тэнгэр уулнаас ирээд ах дүү гурван луу хэмээх Ма Лу Саны хүмүүстэй тулалдан бараг дийлдэж байхад нь гоо үзэсгэлэнг нь харж сэртэндээд "Салхин үлээгч илбэ" хэмээх хорт зэвсэгийн эрдэмээ ашиглан бүсгүйд тусалж аминд нь орсон удаатай. Гэвч тэр шөнөө "Цөөрмийн алтан мэлхий" зоогийн газар хоёул дарс шимэн сууж байхдаа Ү Лянийн үсийг задалж, хувцасыг тайлах гэж оролдсон тул цаадах нь өлөгчин чоно мэт уурсан дүрсхийж илдээ шүүрээд саад хийхийг оролдсон хоёр шавийг нь нухчихаад цонхоор үсрэн алга болсон аж. Гэтэл энэ өдөр өнгөт тоорын бутан дунд их л зүдэрсэн маягтай сууж байгаад гэнэт таарсанд Гао Мун Жигийн бах нь ханаж ийнхүү шоолон инээж зогсоо ажээ. Ү Лянь тэр даруй "Чи надад саад хийх хэрэггүй шүү. Би чамайг алмааргүй байна. Тэгээд ч сая дэндүү олон хүн алсан учраас илдээ угааж цэвэрлэхэд минь битгий саад хийгээрэй" гэхэд Гао Мун Жи "Чи миний хоёр ч шавийг алсанаа мартаагүй биз. Наймаачин хүн хүртэл авсан зүйлийнхээ үнийг тэр даруй төлчихөөд явдаг байтал чи хүний амийг юугаар ч төлөхгүй явах юм гэж үү" хэмээн сөргүүлж асуулаа. Ү Лянь гараа илдэн дээрээ тавиад урагш ганц алхмагцаа ой дотор гарч буй чимээ, навч салхины хөдөлгөөн зэргээс Гао Мун Жигийн шавь нар түүний алхах гишгэх бүрийг нүд салгалгүй дагуулан ажиглаж буйг мэдэн заль хэрэглэж мултрахаар шийджээ. Тэрбээр илдээ сугалан хажуудаа авч тавиад "Нууц зэвсэгийн их багш та ямар төлөөс авбал сэтгэл чинь ханахсан бол" гэж асуувал Гао Мун Жи "Хэдийгээр миний хоёр шавь босч ирэхгүй боловч эрхэм Лянь бүсгүй гомдол бухимдалыг минь тайлж өгвөл сүнс нь амрахсан болов уу" гэж хэлээд улам дөхөн ирэхэд Ү Лянь хоорондын зайгаа тооцоолон "Алтан ац" хэмээх жадаа сугалж алган дээрээ тавиад "Надад ийм зэвсэг хоёр байдаг юм. Танд би нэгийг нь өр төлөөсөө дарах бэлэг болгон өгч болно шүү" гэж хэлэхдээ түрүүн холгүйхэн үлдсэн монгол цэргүүд яг энэ үеэр гэнэтхэн довтлон ороод ирээсэй, ялангуяа өөртэй нь нум сумаар наадан харваж байсан хоёр монгол хөвгүүн хаа нэгтээгээс гараад ирээсэй, тэгвэл нууц зэвсэгийн эрдэмийнхэний анхаарал нь суларна, энэ үеийг далимдуулан зугтаж одохсон гэжбитүүхэн горьджээ. Гао Мун Жи түүнд ахиад нэг алхам ойртон хүүхний алган дээр солонгорох "Алтан ац" жадыг сонирхох зуураа "Үүнийг чинь би барьцаа болгон авч болох юм" гэж хэлж дуусаагүй байтал Ү Ляний алган дээрх жад гэнэт сэнс мэт эргэлдэн нууц зэвсэгийн эрдэмийн багшийн хоолойд гүн гэгч зоогдож орхих нь тэр. Аль түрүүнээс хойш хоорондын бүх зайгаа тооцоолж суусан Ү Лянь тэр даруй үсрэн очиж Гао Мун Жугийн биеийг мөрөн дээгүүрээ дамнуулан тохож халхавч бамбай хийгээд "Мянган жингийн тогоо өргөх" гэдэг хүчний дасгалыг ашиглан агаарт хөөрөхдөө ар нуруундаа зүүлттэй түмэн зараа хэмээх хорт зүү бүхий лимбийг сугалан авч зүг бүр үлээхэд Дэань мужийн бүжигт хөгжимийн ая лимбэнээс нь уянгалахын сацуу наж могойн хор шингээсэн зүүнүүд хөгжимийн аяар зүг бүр шунгинан нисчээ. Энэ нь "Дэлт чоно" Пу Ман Жугийн монгол цэргүүд рүү үлээн нүдийг нь сохолж байсан зүүнээс тэс өөр хүчтэй Ү Ляньд л ганцхан үлдээд байсан нууц зэвсэг юмсанжээ. Тэрбээр амь алдсан Гао Мун Жигийн цогцосоор өөрийгөө халхлан хүчтэй эргэлдэж явах замд нууц эрдэмийнхэний харвасан зүсэн зүйлийн хорт зэвсэг багшийн нь хөрсөн цогцост зоогдон үлдэж байлаа. Хаа нэгтээ бутны завсараас бах мэлхийн урт хэл тургих шиг болж ирээд "Хүхэрийн цацраг" гэж нэрлэдэг маш хүчтэй хорт зэвсэгийн дусал мөрлөж яваа цогцсонд нь шингэсэн тул Ү Ляньд даруйхан газарт бууж түүнийг газар хаяхгүй бол хамтдаа хайлж мэдэх аюул тулгарчээ. Дорно дахины хаадын зүүд нойр, зүрх сэтгэлд орсон энэхүү аймшигт зэвсэг тэр дороо үйлчлэн Ү Ляний мөрөн дээрхи нууц зэвсэгийн эрдэмийн багш Гао Мун Жигийн цогцос даруй ялзран үнэр ороод хөөж эхэлсэн аж. Анчин хүн баавгайд бариулж үхдэг гэсэн үг биелэлээ олж нууц зэвсэгийн их багштан өөрийн бүтээсэн нууц зэвсэгийн бүх хорыг биедээ шингээн амиа алдсан нь энэ байлаа. Шулам хүүхэн задралд орсон цогцосыг хөсөр хаяад хойшоо үсэрсэн боловч Гао Мун Жигийн шавь нарын урьдчилж бэлдсэн занганаас мултарч чадсангүй. Түүний нэг хөлийг ороож авсан олсон цагираг дээш угзран чангааж модноос толгойг нь уруу харуулан дүүжлэх агшинд асар том тор бүх биеийг нь бүрхэн бууж иржээ. Энэ үед холгүйхэн жим дагаж явсан монгол цэргийн аравт үл мэдэх тулалдааны чимээ аваад харгуйн дагуу отож зогссон бөгөөд Булгадар өмнөх бутыг зөөлөн яруутаа хэдэн хятад аль эрт бараа сураггүй нисч арилсан үзэсгэлэнт сэлэмчин хүүхнийгторонд хийчихсэн өлмий дээрээ гэтэн дамжилж явааг олж хармагцаа зүрх нь хүчтэй булгилахыг мэдрэв. Ү Лянь ч өөрийн нь "Алтан ац" жаданд гэнэ алдан сүлбүүлж үхсэн Гао Мун Жигийн шавь нарын гарт урхинд орсон оготоно шиг баригдсандаа ихэд бачимдан мултрах санаатай хөрвөөн тонгочиж байхдаа нэг сонин үнэрийг мэдэрчээ. Хо Жу багш нь түүний үнэрлэх, сонсох, мэдрэх чадварыг төгс эрдэм болтол нь хөгжүүлж хүн хүнээс ангид ер бусын соргог мэдрэхүйтэй болгосон ажээ. Тиймээс тэрбээр ойн хөхөмдөг үнэрээс гадна олон эрсийн хөлсний үнэрийг мэдэрсэн юмсанж. Энэ бол адууны хөлс биед нь нэвт шингэсэн монголчуудын үнэр болох нь илэрхий байв. "Тэгэхээр тэд одоо хаа нэгтээгээс биднийг хараад отож байгаа гэсэн үг болох нь ээ. Энүүхэн модны цаанаас ч монголчууд өнгийн харж байж мэднэ" гэж бодсон Ү Лянь юу болох гэж байгааг тааварлан цаашид хэрхэх төлөвлөгөөг тархиндаа боловсруулжэхлэв. Харин хүүхнийг торлож аваад хайсандаа очихоор яаран гүйх Гао Мун Жигийн шавь нар модны цаанаас монголчуудын хавчаар сумнууд нумандаа тэлэгдэн өөрсөд рүү нь чиглэж байгааг мэдсэнгүй. Хэдхэн хормын дараа сум шунгинах чимээ гарах шиг болоод нууц зэвсэгийн эрдэмийн бүлгийнхэн бараг тэр аяараа "хэг" гэсэн битүү дуу алдацгаан энд тэндгүй гулдайн унацгаажээ. Гао Мун Жигийн гарын шавь Ся Фан үүнийг хармагцаа Ү Лянь бүсгүйг ороож багласан торны үзүүрийг хаяад тэр даруй газар хөрвөөн "Утаан хөшиг" хэмээх Японы нинжа нараас гарвалтай халхлах зэвсэгээ ашиглалаа. Зулзаган ойн дундуур галгүй зохиомол утааны манан агшин зуур газрыг бүрхэх тэрхэн зуур Ся Фан өврөөсөө ууттай нунтаг гарган ирж мөрөн голын сайн эрс "Шаргал шороо" гэжнэрийддэг хатуу элсний чулуун ширхэгүүдийг сум харвасан зүг асар их дотоод хүчээр ширвэн цацжээ. Булгадарыг сумаа харвахаар зэхэх үед дэргэдэх цэрэг нь гэнэт дуу алдан савж унасанаа духан дээр нь гуравхан ширхэг улаан толбо үзэгдээд үл мэдэг цус шүүрэх нь харагдлаа. Навчисын дунд бороо шүрших мэт чимээг олж мэдэрсэн сөнөдийн Томалуга баатар тэр даруй бамбайгаараа нүүрээ халхалмагц эр үхрийн ширээр гадуур нь гурав давхарлаж бүрсэн хөмөн бамбай хоёр газар эрхий хуруун чинээ цоо үсрэх нь тэр. "Шаргал шороо"-ны хүч чадал ийм хүчтэй бөгөөд хэд хэдэн монгол дайчин нүдээ сохлуулсанаас нүүрээ даран газар унаад босох гэж тийчигнэн оролдох аж. Ся Фан утаа өтгөрсөнийг далимдуулан бултахаар шийдтэл манан дундаас өмсгөл нь намирсан эм хүний голшиг дүрс гэнэт өмнө нь сугаран гарч ирэх үзэгдэв. Аль хэдийнээ торноос мултарч гарсан шулам хүүхэн түүнд дараагийн нууц зэвсэгээ ашиглах сөхөө өгсөнгүй. Уран сэлэм утаан дунд нэгэнтээ гялсхийх шиг болоход хорлонтой нууц зэвсэгийн эзний амнаас цус олгойдон газар шургаж уналаа. Ү Лянь тэр даруй хажууханд найгах өтгөн шугуй руу үсрэн орсон биш сахал үс нь бавайсан нэгэн монгол цэргийн бараг өвөр дээр нь буучихаж Гайхсан монгол эр үс гэзэг нь задарсан хүүхнийг цавчихаар сэлмээ далайсан боловч Ү Ляний илд өрсөн хоолойг нь хэрчиж орхисон тул дуугарч ч чадсангүй хяхтнан ойчжээ. Ингээд мөнөөх цэргийн ард модноос уяатай байсан эмээлтэй морин дээр алавхийн үсэрч мордмогцоо давиран ухасхийтэл тэр даруй хоолойгоор нь суран бугуйл чивчрэн бууж амьсгал авахын завдалгүй хойш нь гуд татан унагажээ. Тунгус омгийн аравтын дарга Хабичи морин дээрээс бугуйлдаж унагасан хятад хүүхний зүг болгоомжтой дөхөх зуур дөнгөж сая хүүхний сэлмэнд хоолойгоо хэрчүүлжунасан монгол эр бол Чинос овгийн гарамгай дайчин Хирүгэ болохыг таниад "Муу бузар өлөгчин" гэж аман дотроо харааж байлаа. Энэ үед Булгадар түрүүхэн л сум харваж эхлэхээс өмнө торонд хүлээстэй тэлчилж хэвтсэн хятад бүсгүйг хайж олохоор гэнэт татсан өтгөн цагаан утаан дунд баахан явсан боловч олсонгүй. Ийм хачин утаа тавьж тулалдахыг тэрбээр сая л анх удаа харж байгаа тул ихэд сониучирхан нум сумаа харвахад бэлнээр өмнөө барьж явав. Өмнө нь утаан дунд нэг дүрс хөдлөх шиг болсоноо монгол цэргийн суманд цээжээрээ харвуулсан нэгэн хятад урдаас нь мөлхөн гарч ирэх нь тод харагдлаа. Булгадар яг түүний цохонд нь сумаа чиглүүлтэл хаа нэгтээгээс шип хийх дуу сонсогдоод сум татсан гар нь өөрийн эрхгүй сулраад явчих нь мэдэгджээ. Түүний хамаг анхаарал урагш хандсан энэ үеийг ашиглан бараг л хажууханаас нь гар сунгах шахуу зайнаас Гао Муны хүнд шархадсан нэгэн шавь өндийж ирээд "Таван цэцгийн үндэс" хэмээх маш хүчтэй хороор найруулсан түргэн үхүүлэх үйлчилгээтэй дусал шингэсэн ясан зүүг гүрээнд нь тултал шидэж орхихыг тэрбээр хожимдон мэдэрч байгаа нь энэ юмсанжээ. Мэдрэл алдсан гараас нь сум аяндаа алдууран нисч өмнөөс нь мөлхөж явсан хятадын цохонд шааж зоогдохыг тэрбээр зүүд нойрон дундаа байгаа юм шиг л бүдэг бадаг хараад биеэ дийлэлгүй арагшаа саван унасан аж. Толгойгоо өргөх гэсэн боловч өндийлгөж даасангүй. Нүдэнд нь Уул-Алтаадын гол, Бөөрөлжүүтийн ширэнгэ харагдаж, саяхан өөрийн нь харвасан суманд тэнгэр болж одсон Тодой дүүгийнхээ хамтаар хавчаахай нум барьчихаад гөрөөс рүү гэтэж яваа нь хачин тод харагдаад бүх зүйл гүн харанхуйд уусан алга болохыг тэрбээр бүүр түүрхэн мэдэрлээ...

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Шаолинь хийдийн гол шүтээн буюу Монголчууд сүмд тулан ирж домогт багшын толгой нэг л цавчилтаар газар өнхөрсөн тухай 12-р бүлэг



Харин тэр үед Шаолинь хийдэд аль эрт хүрэлцэн очсон Лин багш бүх лам нарыг цуглуулж сургуулилтын талбай руу гаргаад дээд зиндааны багш нарыг дуудан өөрийнхөө танхимд хэрхэх тухай хурал хийж байлаа. "Нисдэг ботго" гэсэн хачин хочтой бясалгах эрдэмийн багш Дао Цин "Багш аа, монголчууд нэгэнт ийм ойрхон тулж ирсэн хойно бид түр эв эеийг сахиж тэдний урдаас тулалдалгүй бууж өгсөн нь дээр байх аа. Тэд ч нэг газраа удаан тогтож сураагүй учраас хэд хоноод л яваад өгнө биз. Хийд их замын цэргүүдтэй тулалдалгүй эвийг нь олоод өнгөрөөж байсан тохиолдол нэг бус удаа шүү дээ" гэхэд "Луун дуут" гэж алдаршсан Мэн Гүй Яан "Тэднийг зүгээр өнгөрөөд явчихна гэжогтхон ч бодож болохгүй. Суурин амьдралд суралцаагүй талын зэрлэгүүд биднийг бууж өглөө гээд толгойг маань илнэ гэж бодож байна уу. Тэд хамаг сүм дуганыг тонож, дээр нь та бидний толгойг хүртэл нэмж ганзагалаад буцахаа мэдэх байлгүй. Түүний оронд цөмөөрөө мөрөн голын сайн эрчүүдийг дуудан цуглуулжхамтарсан хүчээртэдний эсрэг тэмцвэл замаас нь буцаахаар барахгүй толгойлж яваа жанжныг нь олзолж Алтан улсын хаанд хүргэх завшаан ч олдож болно шүү дээ" гэв. Үүний хариуд "Төмөр хуруу" бүлгийн багш нууц тарнийн бясалгагч Жоу ламтан "Тэр Алтан улсын хаан чинь барьсан хүнийг байцаах нь бүү хэл өөрөө монголчуудаас дутааж хаана хоргодохоо мэдэхгүй сандарч яваа гэсэн шүү дээ. Ямар ч байсан сүм маань маш хүчтэй дайсны өмнө идэш болж тавигдлаа. Асуудлыг олон талаас нь нухацтай хэлэлцэж зөв шийдвэр гаргахгүй бол хожим хойно учруулах хор хохирол нь сүмийн оршин тогтнох байдалд ч аюул учруулж мэднэ" гэв. Лин багш бусад бүлгийн багш нарын үгийг сонсч суухдаа Шаолинь сүм түүхэндээ анх удаа асар хүчтэй дайснуудтай нүүр тулгарсаныг мэдрэн сэтгэл зовиурлаж байлаа. Тэрбээр "Дэлт чоно"-ын хайсан руу очиж байдлыг туршаад ирэх замдаа золтой л амь насаа гээчих шахсанаа хэнд ч хэлсэнгүй. Түүний бодлоор монголчууд нь урьд өмнө Шаолинь сүмийнхэний нүүр тулан илд зөрүүлж байсан дайснуудаас огт өөр, дайтаж тулалдах гэж заяагдсан мэт ясны чадвартай дайчид мэт байв. Тэдний нум сум харвах байдал л гэхэд Алтан улс, болон Сүн улсын цэргүүдийн харвахаас тэс өөр, хурдан шалмагаас гадна асар хүчтэй, монгол цэргийн харвасан нэг сумыгхаажхамгаална гэдэг ойрхон зайнаас асар хүчтэй цавчсан сэлмийг хаахаас өөрцгүй болохыг Лин багш өөрийн биеэр мэдэрчээ. Мөн хөдлөх давших байдал нь ч хөшүүн царцанги биш дээр нь бүгд морьтой байсан нь онцгой санагдаж байв. Тэрбээр морьтой хүмүүстэй тулалдаж үзээгүй учраас ур чадварыг нь гүйцэд үнэлэхэд арай л эрт байлаа. Нэлээн маргалдсаны эцэст Лин багш монголчуудын урдаас элч илгээж сүмийг тойрон гараач гэж гуйх хүсэлт тавихаар шийдвэрлэв. Гэхдээтулалдана гэсэн шийдвэрээ хойш нь тавьсангүй харин ч уулын шивээ хайсан дахь бүх зэвсэгийн эрдэмийн мастеруудад элч илгээж, хамтын хүчээр харийн зэрлэгүүдийг хөөж явуулах талаар тэднээс тусламж хүсэхээр болсон байна. Ийнхүү тэднийг шийдвэрээ гаргаж дуусгаад сүмийн гол талбай руу хүрч очиход Дорно дахины гайхамшиг шингэсэн Шаолинь хийдийн 1800 орчим лам хуварга бүгд цуглараад их багшийнхаа шийдвэрийгхүлээж толгой гудайн амьсгаа даран бөхийж суулаа. Гэсэн ч Лин багш юу ч хэлсэнгүй бүлгийн багш нар шавь нараа дагуулан тус тусын танхим руу салж оджээ. Лин багш танхимдаа орсоны дараа тахилч ламыг дуудан авчраад "Галаар тулалдагч" Вэнь Хуйгийн хайсанг олж чадах уу хэмээн асуусан байна. "Галаар тулалдагч"-ийн хайсан нь нэг хоногийн өмнө монголчуудын явуут дундаа арчаад өнгөрсөн "Дэлт чоно" хайсангийн дараа мөрөн голд хоёрт бичигдэх хүчирхэг шилдэг дайчид бүхий сайн эрсийн шивээ ажээ. Вэнь Хуй болон тахилч лам хоёр хар багаас нэгэн тосгоны захад өсч, мөн Шаолинь сүмд ч нэгэн багшийн гар доор зэвсэгийн эрдэмд шамдан хичээллэж байсан эртний барилдлагатай анд нөхөд байв. Есөн жорын чадвартай илд эзэмшиж сурсан гайхалтай хүмүүс мөрөн голоор тарчихсан цөвүүн үед Шаолинь хийд тэр бүгдийг номхотгон дарна гэж байхгүй хүчин мөхөсдөх нь ойлгомжтой. Олон жилийн өмнө Лин багшийг хүүхэд байхад Алтан улсын эзэн хаан Цзун Ши Шар мөрнийгсайн эрчүүдээс цэвэрлэх шийд гаргаж гучин мянган их цэрэгхөдөлгөн сүмийн лам нараар дэмжүүлсэн боловч эцэстээ ямар ч үр дүнд хүрэлгүй олон цэргээ алдаад буцаж байсан түүхтэй. Ийм үед мөрөн голын эрчүүд дунд итгэж нөхөрлөх хүн байх хэрэгтэй гэж үзсэн учраас "Галаар тулалдагч" Вэнь Хуйг шилд гарсаны дараа Лин багш харьцаагаа муутгажтаслаагүй билээ. Одоотүүнд муу зөн төрж эхэлсэн учир Вэнь Хуйг дуудан авчирч нэгэн чухал нууцын талаар ярилцах хэрэгтэй болжээ. Тэрбээр Шаолинь хийд анх үүссэн цагаас эхлэн томоохон лам нарт үе улиран залгамжлагдаж ирсэн гол шүтээн болох зургаан толгойтой алтан лууг зэвсэгийн эрдэмийн нууцыг агуулсан судруудын хамт найдвартай газар нуух хэрэгтэй гэж дотроо бодсон байна.
Тахилч ламыг "Галаар тулалдагч" Вэнь Хуйгийн хайсанд очихоор хавцалын зүг хөнгөний тамираа хэрэглэн дүүлж явахад Сүншань уулын баруун суган дахь Булу баатрын эсгий өргөөнд Алтан улсыг дайлах их цэргийн жанжин Борын явуулсан элч дөнгөж хүрэлцэн ирээд байлаа. Бор жанжин Булу баатарт явуулсан захиандаа Алтан улсын хааны амьсгалын тоо өнөө маргаашгүй гүйцэж араасаа нэхүүлэн сэхэх аргагүй дутааж явааг өгүүлээд өнөө маргаашгүй Шаолинь хийдийг дайран эзлээд Сүн улсын нутаг дэвсгэр лүү цөмрөн орж Тянь жанжны баруун суганаас цохих тушаал буулгасан байлаа. Хэрвээ Шаолинь хийдийн лам нар тулалдалгүй бууж өгвөл нэгийг ч амьд үлдээлгүй бүгдийг нь тонилго, бууж өгөхгүй бол хийдийг хүчээр дайран эзэлж хүйс тэмтрэн товроглох хэрэгтэй гэсэн маш чанд хатуу тушаал ирсэн байв. Монголчууд өөрсдийн нь өмнөөс эсэргүүцээгүй дагаж орсон улсыг ингэж толгой дараалан устгах шийд гаргаж байсангүй. Хамгийн гол нь Шаолинь сүмийн лам нар бол зэвсэгийн эрдэмд төгс нэвтэрсэн дайчид учраас тэднийг бүрэн бүтэн үлдээвэл хожим ар нуруунаас уулгалан довтолж мэднэ гэж болгоомжилсоны улмаас Бор жанжин ийм хатуу тушаал гаргасан ажээ. Сүншань уулын зүүн сугаар шинэ өглөөний наран шагайж монголчууд Шаолинь хийд хоёр үхэх сэхэхээ үзэх тулааны өмнөхөн түр амьсгал дарсан нам гүм ахуйд тоорын цэцэг дэлбээгээ задлан үзэсгэлэн гоогоо усны мандалд тусган гайхуулж байвай. Лин багштан тахилч ламыг "Галаар наадагч"-ийн хайсан руу явуулсаны дараа Шаолинь хийдийн гол дуганы нууц хонгилоор явсаар зэвсэгийн эрдмийн ариун шүтээн болох зургаан толгойт алтан лууг агуулж буй зэс товруут хаалганы өмнө хүрч иржээ. Тэрбээр ариун Бодихидарма ламтаны анх Шаолинь хийдийг үүсгэн байгуулж байхдаа бүтээлгэсэн шүтээнийг гараараа илбэн сөхөрч адис аваад лууны их биед товойлгож цохьсон "Сэтгэл бие хоёр эн тэнцүү байх ёстой" гэсэн бичээсийт уншив. Лин багш Шаолинь хийд бол зөвхөн тулааны урлаг, дайтах арга барил дээр тулгуурласан алуурчин дээрэмчин бэлтгэдэг газар биш, энд хүн бие цогцосоо сэтгэл санааны адил юунд ч баригдахгүй болтол нь хөгжүүлж хоосон чанарт ойртуулах ёстой шашны төгс гэгээрлийн сургууль байх ёстой гэж хатуу итгэдэг нэгэн байлаа. Түүний өмнө Шаолинь хийдийг тэргүүлж явсан лам нар ч мөн л ингэж бодон шавь нараа зөвхөн бие махбодийн хувьд ч бус сэтгэл оюуны хувьд ч төгс болгохыг зорьж явсан юм. Гэвч түүний өмнөх их багш нарын үед ер нь Шаолинь хийд үүсэн бий болсон цагаас хойш ийм хүчтэй дайсан Сүншань уулын хормойд тулан ирж байсан удаагүй билээ. Харин ч Нанхиадын олон хаад ноёд, цэргийн жанжид аюултай зэвсэгийн эрдэмд нэвтэрсэн лам нар бүхий Шаолинь хийдээс аль болох холуур тойрч гарахыг эрмэлздэг байсан билээ. Гэтэл энэ удаа зэвсэгийн эрдэмийн хувьд тэднээс дутах нь бүү хэл зарим талаар илүү хол тасарсан ч байж болох хойд зүгийн зэрлэг нүүдэлчид болох монголчууд эргэлт буцалтгүйгээрдавшин ирсэнийгтзрбээр сая өөрийн биеэр мэдэрчээ. Сүншань уулын Шаолинь хийд бол дайтах тулалдах урлагийг өдөр тутмын ерийн ажил хэргээ болгосон байнгын дасгал сургуулилт хийж байдаг зэвсэгийн эрдэмийн өвөрмөц уурхай л гэсэн үг. Гэтэл монголчууд ч ялгаагүй хар нялхаасаа харвах намнах, хатгах цавчихыг цай ууж хоол идэх лугаа адил өдөр тутмын ердийн ажил үйлсээ болгосон учир зэр зэвсэг гайхамшигтай хэрэглэхийг нэг их эрдэм гэж ойшоодоггүй улсболохыгтэрбээряс махандаа тултал ойлгон шүтээний бичээсийг илбэж буй гар нь аяндаа салганан чичрэхийг мэдрэв. Лин багшийг нууц шүтээний дуганаас гарч ирэх үед өмнөөс нь "Нисдэг мэлхийн нударга" хочит Цао Дун сандарсан маягтай угтаж ирээд "Сармагчин" хочит И Зу Да мөрний эрэгт хэдэн монгол цэрэгтэй тааралдаж хальт тулалдаад зугтаж ирсэн гэдэг түгшүүрт мэдээг дуулгажээ. Лин багшийг Сэрүүн хөх сүмийн хаалган дээр гарч ирэхэд хувцас нь хэдэн газраа хурц сэлмийн ирэнд салмарсан "Сармагчин" хочит И Зу Да мэхийн ёсолж угтлаа. И Зу Да шөнөжингөө хадан хясаан дээр бясалгал үйлдэж хоноод өглөөгүүр алжаал ядаргаа юугаа үлдэн хөөхөөр мөрний усанд нэг сайн шунгаж авъя гэж бодон доошоо бууж иртэл өмнө нь хуяг дуулга, зэр зэвсэг бүхий намхан тагдгар морьдтой үл таних зургаан эр хүглийн зогсч байсан ажээ. И Зу Да тэднийг хармагцаа наминчлан сөхрөөд "Эрхэм жанжин ноёд аян замдаа сайн морилж явна уу. Өчүүхэн ядуу хуварга миний бие та бүхэнд туслахад бэлэн байна" гэж хэлсэн боловч тэдний хэн нь ч түүнд хариу хэлсэнгүй. Харин хоорондоо сонин хэлээр дүнгэнэтэл ярилцаад нэг нь морио давиран урагшаа цойлж гарч ирсэн байна. И Зу Да амжиж бултаагүй бол тэрхүү эрчилсэн мөрөн шиг догшин морины хөлд няц гишгүүлэх байлаа. Үл таних харийн дайчин И Зу Даг бултан зайлмагц уурсан огцом эргэж баруун тохой нь хөдлөх шиг болоод түүн рүү ир нь гялалзсан махир хутга нисээд ирсэн байна. И Зу Да зайлж нэгэнт амжихгүй болсон тул уг хутгыг амаараа зууж авуутаа өөрөө ч мэдэлгүй "Сармагчин сүүлээ өргөх" гэдэг зогсолтыг авчээ. Тэр даруй нөгөөх дайчин морьтойгоо бараг тулан ирж нүд ирмэхийн завгүй том махир сэлмээ огцом далайхад И Зу Да сармагчин модтэврэх, сармагчин нуруугаа маажих мэхийг нэгэн зэрэгашиглан бултах зуураа үл таних дайчин эрийн ар нуруу луу нь хоёр хөлөөрөө хөнгөн тийрч орхиход тэр мориноосоо годройтон унажээ. Энэ үед бусад нь нум сумаа онилон харвах гэж байсанаа И Зу Дагийн элдэв хачин хөдөлгөөнийг үзээд бие бие рүүгээ харан таатай нь аргагүй хөхрөлдөж байгаа нь түүнд их л хачин санагдсан аж. Газар тэвэрч ойчсон эр асар ууртай үсрэн босч ирээд сэлмээ маш хурдан эргүүлэн дайрахад И Зу Да алхамыг нь тоолон хөлөө солбиж бултаад зай гарсан үеийг нь ашиглан эрүүн доороос нь хүчтэй өшиглөн "Барын хумс" цохилтыг баруун гарынхаа эрхий хуруугаар гүрээнд нь хийж агшин зуур хумсаараа судсыг нь тас татан газар унагажээ. Энэ үед хөхрөлдөж зогссон бусад нь нэгэн зэрэг түүн рүү асар олон сум харвахад удаан тэсч чадахгүйгээ мэдсэн И Зу Да "Модноос ойсон чулуу" мэхийг ашиглан агаарт цойлж, хадан хавцлын уруу нисч голын уснаас дөчин алдын цаана буугаад санд мэнд зугтаж ирсэн нь энэ ажээ. Түүнийг бараг таван зуун алд газар холдчихоод байхад араас нь харвасан сум хажуугаар нь модны холтос хүү татан өнгөрсөн байна. И Зу Да өмнө нь ийм хүчтэй хол харвадаг хүмүүсийг огт үзээгүй аж. Лин багштан түүний үгийТ анхааралтай сонссоны дараа "Тэд сүмээс хэр хол зайтай байна" гэж асуухад "Сармагчин" И Зу Да "Ердөө л дөрвөн мод газар" гэж хариулсан аж. Үүнийг сонсоод Лин багшид Шаолинь сүмийн гол шүтээнийг уул руу гарган нууж амжихгүй нь ээ гэсэн бодол төрж, дотор нь харанхуйпаад явчихжээ. Энэ үед Шаолинь хийдийн хамгийн хүчтэй зэвсэгийн эрдэмийн их мастеруудын манлайд зүй ёсоор тооцогддог "Мянган жингийн нударгат" Лю Дү Фү сүмээс зургаан мод зайтай газар урьд тогтсон заншил ёсоор дөрвөн шавийн хамт хад чулуу бут цохин нисгэх дасгал үйлдэж байлаа. Лю Дү Фү бол мөрөн гол даяар тэнэж явдаг олон сайн эрсийн зүрхэнд орсон хүчит тарнийн шившлэг мэт цуутай багш байлаа. Түүний "Мянган жингийн нударга" морьтой хүнийг хүртэл арваад алхамын зайтай тэрий хадуулах хүчтэй бөгөөд зөвхөн нударганы нь салхинд долоон алхамын зайд асаасан лааны дөл дальдчин унтарч, гурван алхамын зайтай шил шаазан үйрэн хагардаг ажээ. Уурандаа нэг шавийгаа зөөлөн цохиод нам алчихсан түүнтэй их багш Лин хүртэл нударга зөрүүлэхийг хүсдэггүй бөгөөд хуваргуудад хичээл заахдаа нударгаа зөөлөн дэрээр дөрөв давхарлан ороохыг зөвлөдөг болсон аж. Лю Дү Фү төвлөрсөн үедээ зангидсан нударгаа буцалж буй халуун цайтай тогоо руу удаан гэгч дүрж байгаад гаргаж ирэхэд хуруунууд нь мөс шиг цэв хүйтэн байдаг хий тамирын нууцыг төгс эзэмшсэн нэгэн байлаа. Энэ удаа түүний нэгэн шавь нь архины ваарны дайтай том чулууг үйртэл цохих гээд чадалгүй дутуу нударч гараас нь цус гарахыг харсан Лю уурсан хашгирч байх үед ойн цоорхойгоос морьтой арваад монгол цэрэг гарч ирээд нумаа дэлдэн харвахад бэлдсээр тэдний зүг шогшуулан хүрч иржээ. Лю "Сармагчин" И Зу Дагийн нэгэн адил тэр шөнө сүмдээ очиж хоноогүй тул зэрлэг нүүдэлчдийн догшин цэргүүд Шаолинь хийдэд тулж ирсэнийг огт мэдээгүй байв. Тиймээс хачин төрхтэй цэргүүдийг гайхан харж дасгалаа зогсоохыг тушаалаа. Морьтонууд ойртон ирмэгцхэн нэг нь маш гаж дуудлагатай хазгай хятад хэлээр "Зогсч байгаа газраа бушуухан сөгдөцгөө" гэж их л дорд үзсэн маягтай дээрэнгүй хэлэх нь сонсогджээ. "Мянган жингийн хүчит нударга" Лю Дү Фүг мөрөн голд ийнхүү сөгдөхийг тушаах зүрхтэй хэн байх билээ. Лю ихэд хилэгнэн өмнөөс нь алхаад юун хүмүүс болохыг асуутал махир сэлэм сугалж барьсан хүдэр эр мориноосоо үсэрч буумагцаа өөрийг нь чиглэн түргэн түргэн алхлаа. Энэ үед Лю хоёр алгаа аажимаар салган цигуны Фа дүрсийг үзүүлж амьсгалаа дотогш татан хүчээ төвлөрүүлж эхлэв үү үгүй юу яах ийхийн зуургүй өмнө нь ирсэн үл таних дайчин сэлмээ ганцхан далайнгуут Люгийн шавь нар айн балмагдаж мэгдэн сандарсандаа хойшоо ухарцгаажээ. Мөрөн гол төдийгүй гурван улсын сайн эрчүүдийн сүнсийг зайлуулдаг их багшийн нь цусанд бялтсан толгой нүд ирмэхийн зуур мөрнөөсөө салаад тоос шороон дээр бөмбөг аятай өнхөрч байсан учир ийнхүү балмагдах нь ч аргагүй. Хэрвээ Лю тэрхэн зуур амьсгалаа гүйцэд хураан төвлөрч амжсан бол махир сэлэм далайсан зэрлэг эр аль хэдийнэ түүний нударганы амтыг үзэхээр барахгүй ард нь зогсч байсан морьтой эрсийн толгой дээгүүр нисэн гарах байсан билээ. Гэвч дайтаж тулалдахдаа өрөлт авах, бясалгаж төвлөрөх гэдгийг мэдэхгүй монгол эр дорнын гайхамшиг болсон тулааны урлагийн их багшийгтөвлөрч байхад нь сэлмийн ганцхан далайлтаар бөндгөрөөс нь салгаж орхисон байв. Лю Дү Фүгийн шавь нар их багш нь ийнхүү агшин зуур амиа алдахыг хараад сүрдсэндээ дэрхийн зугтацгаасан боловч тэдний нударгын эрдэм хүчтэй болохоос хөнгөний тамир тийм ч сайн биш юмсанжээ. Дөрвөн шавийн нь гурав нь ар нуруундаа зэвт сум зоолгон газарт унаад харин азаар үлдсэн ганц нь бут сүлжин амь гарч Шаолинь хийдийн зүг ухаан мэдээгүй харваж одсон аж.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

youtubeer dain main uzeed yvjisan chin mongolictei taaraldchlaa 1 yum l yriad bbn
buriad zaluu yum shig bn orost neleen od yum shig bnshuu ene zaluu chin

_________________
tuslay tsagdaa

"Таван цэцгийн үндэс" хорны ерөндөг хэмээх 13-р бүлэг

Шаолинь сум ийнхүү тал талаасаа монголчуудад бүслэгдэн шахагдаж байх үед тэндээс нэгэн уулын цаад талд мянгатын ноён Аминдурал царай нь хөхөрч харлаад хамраас нь цус дуслан ухаан алдсан Булгадар дүүгийнхээ хөрч буй гарыг атган хөх тэнгэрт сүнсийг нь даатгахаар эмгэнэн сууж байлаа. Тэдний ойролцоохон аравтын дарга Хабичи яг улаан хүзүүгээр нь бугуйлдан гуд татаж унагасан шулам хүүхэн Ү Лянь хөл гар нь хүлээстэй хэвтэх бөгөөд тэрбээр сая л дөнгөж ухаан ороод эргэн тойрноо гайхан харав. Энэ сацуу тэрбээр хөө хуяг гялалзуулсан монгол баатрын өвдөгийг дэрлээд ухаангүй хэвтэж буй балчир хөвгүүний живэр сахал нь зурайсан царайг олж харан "Дэлт чоно"-ын хайсангийн ойролцоо өөр лүү нь нум харван наадаж байсан залуу болохыг таньжээ. Тэрбээр дотоод хүчээ ашиглан хөл гарыг нь багласан сурыг тасдах гэж оролдсон боловч барсангүй. Аргагүй урт удаан тулааны эцэст тамирдан сульджээ. Мөн түүний гар хөлийг чивчиртэл багласан эр үхрийн дутуу элдсэн суран бугуйл тийм ч хялбархан тасрах олс биш болох нь илэрхий байв. Ү Лянь толгойгоо эргүүлэн ухаангүй хэвтээ монгол хөвгүүний хамраас цус бага багаар дуслахыг хармагцаа "Таван цэцгийн үндэс" хэмээх хүчтэй нууц зэвсэгийн зүүнд өртөж хордсоныг гадарлажээ. Гэнэт түүний толгойд энэ боломжийг ашиглан гар хөлийнхөө хүлээсийг тайлуулж аваад оргон зугтааж болох юм биш үү гэсэн бодол харван орж ирсэн аж. Их цэргийн оточ Баарий Шаолиний нууц зэвсэгийн хортой анх удаа л нүүр тулсан учир гараа дэлгэн мөрөө хавчихаас өөр зүйл хийж чадсангүй. Түүний энэ байдал Аминдуралыг бүр ч бухимдуулж орхисон байв. Санаашран суугаа Аминдуралын хажуунаас Тастөмөр аажуухан татаж "Хэлмэрч Шао Сян нэг юм хэлээд байна. Энэ хүлээстэй хэвтээ нанхиад хүүхэн дүүг чинь зүүнд хордсон байна. Гар хөлийг маань тайлаадах би эдгээгээд өгье гэж хэлсэн гээд байна яахав" гэхэд л сая нэг сэхээ орох мэт дээш өндийн харсан ч юу ч дуугаралгүй үнэн үү гэсэн байдалтай хүүхний зүг нэгэнтээ хяламхийсэнээ эргэцүүлж бодоод байх цаг зав үгүйг ойлгосон бололтой хүүхний хүлээсийг маш хурдан тайлахыг тушаажээ. Шулам хүүхэн сулран босч ирмэгцээ чанх дээш цойлон зугтах боломж байсан ч Хо Жу багшийнхаа хэлж байсан ам тангарагаа дайсныхаа өмнө ч болов зөрчиж болохгүй гэсэн үгийг санаад мөрөн дээрээ тохсон үүргэвчний уяанаас угзран татав. Аминдуралын шадар хишигтэн цэргүүд хятад хүүхний огцом хөдөлгөөнөөр сэлмээ шархийтэл сугалсан боловч хүүхэн сөхрөн суугаад үүргэвчнээсээ бяцхан боодолтой ерөндөг гаргаж ирэхийг хараад хүлээзнэлээ. Ясан зүүгээр уг ерөндөгийг амин гол гурван цэгт нь хатгаж нэвчүүлсэний дараа сая хор нь арилах учиртай аж. Хятад хүүхэн маш нарийхан үзүүртэй ясан зүү гаргаж боодолтой нутаг зүйлийг шингээгээд Булгадарын гүрээ рүү хатгах гэхэд Аминдурал гар дээрээс нь атган зогсоов. Гэвч хажуунаас нь олон дайн тулаанд орж, хал үзсэн сөнөдийн Томалуга баатар "Зүгээр, наад зүүгээрээ хатга, хатга" гэж толгой дохин зөвшөөрөөд Аминдуралын гарыгхүүхний бугуйнаас салгалаа. Аминдуралын хал үзсэн сэтгэл тэр үед нэн их түгшүүртэй байв. Хаа холоос аав ээжийнхээ нүдэн дээр гэр орноосоо дагуулж гарсан хоёр дүүгийнхээ нэгийг саяхан газарт булаад нар шингэхийг ч хараагүй байтал одоо хоёр дахь нь хар хятадын нууц зэвсэгийн хоронд өртөн үхэх сэхэх эсэх нь тодорхойгүй хэвтэж байгаа учир арга ч үгүй. Тэрбээр ясан зүүгээр Булгадарын гүрээ рүү нямбайлан хатгаж, уруулаа тас жимийн анхааралаа төвлөрүүлж буй хятад хүүхнийг хажуунаас нь харж суухдаа сүрхий царайлаг бүсгүй болохыг нь сая л анзаарчээ. Мянганы ноёны гол өргөөнд энэ үйл явдал өрнөж байсан бөгөөд хэвтүүл, хишигтэн, харуул цэргүүд цөм захирагчийнхаа дүүгийн амь нас дээсэн дөрөөн дээр тогтож ядан маш чухал үйл явдал өрнөж буйг мэдэж байсан тул саяын болж өнгөрсөн тулааны талаар дүн мэдээ дуулгах гэсэн цэргийн их түшмэл Хайдуг дотогш нэвтрүүлэлгүй түр саатуулан үүдэнд хүлээлгэж байлаа. Шулам хүүхэн Ү Лянь монгол хөвгүүний гүрээний гол судас руу нууц тан бүхий зүүг хатгаж шимийг нь нэвтрүүлсэний дараа зүүгээ сугалан авч нэгэн жижиг бортоготой зүйлд дүрэхэд зүүний гялтганасан өнгө хувиран өөрчлөгдөж хар ногоон будаг түрхсэн мэт болж ирэв. Энэ бүхнийг хажуунаас нь нүд салгалгүй ширтэж суусан сөнөдийн Томалуга баатар хятад хүүхнээс анхилах удвал цэцгийн сүрчигийн үнэрийг гэнэт анзаарч эрт цагт өөрт нь тохиолдсон нэгэн явдлыг эрхгүй дурсан санахад хүрсэн аж.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Сөнөдийн Томалуга баатрын тангуд хүүхэнд алдсан хайр буюу Шулам хүүхэн оргохыг завдсан нь хэмээх 14-р бүлэг

Хөх тэнгэрийн зарлиг, хувь заяаны эргүүлэгээр монгол цэрэг Сүн, Алтан улсын хилийн зааг Сүншань уулын хормой дахь Шаолинь хийдийн хажууд хүрч ирэхээс даруй арван таван жилийн өмнө энэ явдал тохиолджээ. Богд эзэн Чингис хаан өөрийн биеэр анх удаа өмнө зүгийн Тангуд улсыг дайлсан тулалдаанд Томалуга жүрхиний Саргусан бэхийн удирдсан зуутын туган доор аравтын захирагчийн туг атган оролцсон ажээ. Тангудуудтай халз мөргөлдсөн жижигхэн тулааны дараа Тангудын хаан монголчуудын өмнөөс хамаг сор болсон зэвсэгийн эрдэмийн хөлөг баатруудаа гаргаж явуулсан нь дийлэнх нь өргөс мэт жад, өөрөө мултрах оньстой илд сэлэм бүхий отоо занга руу явж ороод амь алдацгаасан аж. Тэр үед монгол цэргийн олон хөлөг баатар "Жинхэнэ цавчилдаж үзвэл бах ханах байсан сайн эрчүүд нь шал дэмий юмнаас болоод амиа алдацгаалаа" хэмээн харуусч байсан гэдэг билээ. Их цэргийн тэргүүн ангиуд Тангудын хааны хүрээг довтлох үед нүүр амаа битүүлж боосон нэгэн тулаанч тангуд эр бусдаас их л шаламгайлан ялгарч, хавьтсан ойртсон болгоноо ханаруулан сүлбэж унагаад шивээн дээгүүр харайн гарч зугтахад нь Томалуга араас нь толбот цэнхэр мориороо мөн л харайлган гарч нэхэн хөөсөн ажээ. Явган атлаа шувуу шиг дүүлэн зугтаах тангуд эр морьтой хүнд гүйцэгдэлгүй арваад мод газар тасран дутаасан ч эцэст нь аргагүй тамирдан гүйцэгдэж ирмэгц Томалуга шууд л харваад алчихъя гэж бодсон аж. Гэвч мөнөөх тангуд эр түүний харвасан сумнуудаас хөнгөхөн бултаж зайлахын сацуу сэлмээрээ цавчин унагаж, зарим сумыг нь эргүүлээд шидсэн чулуу мэт буцаагаад нисгэчихэж байсан тул нүүр тулан цавчилдахаас өөр зам байсангүй. Элсэн цөлийн халуунд багтрах дөхсөн Томалуга тангуд эрийг тас цавчихаар шийдэн морьтойгоо улангасан довтолж ороход тэр өөдөөс нь нисч ирэн хүчтэй тийрээд мориноос нь унагаж орхисон байна. Ингээд хоёул урд урдаасаа илдээ барин мярайсаар дөхөж ирээд халз цавчилдаж гарчээ.
Тангуд эрийн огцом хурц хөдөлгөөн, сэлэмний нь чөлөөтэй хөрвөн хувирах аргууд Томалуга баатрын амийг олон ч удаа дээсэн дөрөөн дээр аваачсан аж. Эхэндээ мань хүн энэ муу тангудыг дор нь цавчиж алчихаад буцъя гэж бодож байсан боловч сүүлдээ тэрхүү тангудын илднээс амиа хэрхэн авч үлдэх вэ гэж бодохоос өөр аргагүй ана мана, ач тач тулаан болж хувирсан юмсанж. Тангуд эр түүнтэй тулалдах явцдаа хөл, гараараа хэд хэдэн удаа нүүр ам руу нь унатал дэлсэж амжсан ч мань эр мөчөөгөө өгсөнгүй хариуд нь эвийг нь олоод нударганы амт үзүүлсэн аж. Тэр хоёр бараг таван тогоо цай буцалгах хэртэй удаан тулалдаад сүүлдээ хоёул зууралдан барилцаж дээр доороо орон хөлбөрөхөд тангуд эрийн нүүрний хаалт, толгойгоо боосон алчуур нь задран алдуурч тас хар нүдтэй, цав цагаан царайтай үзэсгэлэн төгс эмэгтэй хүний нүүр гэгээтатуулан гарч иржээ. Үүнийгхарсан даруй Томалуга өөртөө маш их гутарсан юмсанж. Түрүүнээс хойш эмэгтэй хүнийг дийлэхгүй ийм удаан ноцолдлоо гэж үү хэмээн гайхсан тэрбээр хамаг хүчээ шавхан дээр нь гарч дарж унагаад хоёр гарыг нь тэлэх агшинд хүүхний хөл сунав уу гэмээр ар дагз руу нь дүйртэл өшиглөн тээр хол унагажээ. Босч ирээд хоёул дахин барилцаж авсан бөгөөд нэгэнт эм хүнтэй ноцолдож буйгаа мэдэн хүчиндээ эрдсэн Томалуга хүүхний булбарай гарыг хуга нуга дарах нь холгүй мушгисаар доороо хийж аваад дээрээс нь даран нүд рүү нь ууртай нь аргагүй халз ширтжээ. Тэр үед эмэгтэй хүнтэй унтаагүй олон хоносон байсан учир сэрэл тачаал нь ч оволзон хөдөлж нэг л мэдэхэд хүүхний хувцас өмсгөлийг гөрөөс барьж буй арслан барс мэт хүү татан урж эхэлсэн байж. Жинь Мэй хэмээх тэрхүү тангуд бүсгүй хожим нь өөрийг нь илт хүчиндэхээр завдах тэр агшинд "Чулуу үлээх" нэртэй аргыг хэрэглэн аман дотроо дотоод хүчээрээ шүлсээ бөөгнүүлэн бөөрөнхийлж байгаад Томалугагийн нүд рүү нулиман сохолж чадах байсан ч яагаад ч юм тэгж зүрхлээгүй гэж хэлээд мөрийг нь налан эрхэлдэг байжээ. Амь өрссөн ширүүн тулаан ийнхүү амраг хайрын байж ядтал дүрэлзсэн тачаал болж хувирсан бөгөөд бүх зүйл дуусч талын нүүдэлчин эрийн цочмог халуун сун тангуд бүсгүйн хэвлий рүү юүлэгдэн номхорсоны дараа Томалуга "Би чамайг заавал алах ёстой. Эс тэгвээс дайн тулааны үед харь нутгийн бусгүй хүнд хүч хэрэглэсэн гэж Их Яса хуулиар шийтгүүлэн толгойгоо алдах болно" гэж хэлсэн ажээ. Тал нутагт өмнө нь олон удаа заншлаачаар ирж байсаны хүчинд монгол хэлэнд ус цас шиг болсон бүсгүй түүний юу хэлсэнийг бүгдийг нь ойлгосон бөгөөд үсэн дотроосоо бяцхан хануур хутга гаргаж ирээд "Би чамайг үүгээр сүлбээд алчих боломж аль түрүүнээс хойш олон удаа гарсан ч өөрөө хүсээгүй юм шүү" гэж хэлсэн байна. Ингээд Томалуга Жинь Мэйг алж зүрхлэлгүй амьд үлдээж, тулааны дараа Чингис хаан Томалугаг үйлдсэн гэмээ өөрөө хүлээсэнийг харгалзан ялаас хэлтрүүлж тангуд бүсгүйг эхнэрээ болгох зөвшөөрөл олгосон ажээ. Жинь Мэй түүнээс хойш Томалуга баатраас салалгүй хэдэн жил хамтдаа харийн нутгаар хэсүүчлэн тулалдаж яваад Сартаул улсын Бухар цайзыг эзлэх тулалдаанд харамсалтайгаар амь үрэгдсэнийг Томалуга энэ өдөр шулам хүүхний гэзэгнээс анхилах сүрчигний үнэрээр эргэн санаж харуусан байлаа...
Энэ хооронд Ү Лянь бүсгүй ухаангүй хэвтээ хөвгүүний тагнайг зүүгээр хатгаж дуусаад эм засал гүйцсэний тэмдэг болгож доор мэхийн ёсолжээ. Аминдурал дүү рүүгээ ойртон ирж алгаараа духыг нь дарж үзэхэд хажууд нь сууж байсан Томалуга баатар бүснээсээ түрэг чинжаал суга татан гаргаж ирээд нэгэн цагт Мэй бүсгүйн зааж өгсөн аргаар Булгадарын наран сүлжээний доорхи гол судсыг нь олоод хага татан зүссэн аж. Нууц хоронд үхлүүт хордож эмчилгээ авсан хүнд ийм хануур хэрэглэхэд маш хурдан ухаан ордог хэмээн Мэй бүсгүй түүнд зааж өгсөн ажээ. Үнэхээр ч удалгүй Булгадар яраглан хөдөлж нүдээ алгуурхан нээгээд хажуудаа зогсч буй ах Аминдурал, Томалуга баатар хоёрыг гайхсан маягтай харсанаа харцаа эргүүлж Ү Лянь бүсгүй дээр тусгаснаа гэнэт цочих мэт болоод өндийх гэж оролдсон аж. Аминдурал тэр даруй хятад хүүхнийг гарга гэж дохижээ. Зэвсэгийн эрдмийн гүнжийг ийнхүү сул чөлөөтэй гаргасан нь алдаа байсан нь тэр дороо л илэрсэн байна. Ү Лянь өргөөний үүдэнд гармагцаа асар хурдан хөдөлгөөнөөр ханцуйнаасаа хоёр бяцхан хутга гаргаж ирээд дагаж явсан хоёр монгол хэвтүүлийн хүзүүнд нүд ирмэхийн зуур зоож орхиод хөлөөрөө түлхэлт аван агаарт цойлон дэгджээ. ҮүнийТ харсан хэвтүүлүүд тэр даруй нумаа хөвчлөн сум тавихад ар нуруунаасаа дэгээ үзүүртэй жадаа гаргаж хоромхон зуур угсарч амжсан Ү Лянь намрын хатсан өвс хадаж байгаа мэт өөр лүүгээ ирсэн сумнуудыг ханаруулан хааж эхэлжээ. Гадаа шуугиан дэгдмэгц яаран гарч ирсэн Аминдурал юу болсоныг хараад "Түүнийг алж хороож шархдуулж болохгүй. Амьдаар нь барь" гэж тушаахад харвахаар зэхэж байсан монголчууд зэвт сумаа маш хурдан үзүүртээ зөөлөн болцруутай сумаар сольж орхиод нумаа тэлэн харвацгаажээ. Тэдгээр сумнуудын араас урт оосор дагалдан нисэх нь яг л шувуудын зэл цуваа шиг харагдах аж. Сум нь ардаа оосортой болж өөрчлөгдсөнийг анзаарсан Ү Лянь тэр даруй жадаа эвхээд бариулыг нь холбож уясан хоёр урт балиус гаргаж ирээд зүүн баруунгүй шавхуурдан эргүүлж гарлаа. Монголчуудын харвасан ардаа уяатай сумнууд хэдийгээр оосороо тас цохиулсан ч түүний хөл гарыг ороон авч араас нь харанхуйлан орж ирэх сумнууд дөрвөн мөчийг нь агаарт дангинатал хүлж орхих нь тэр. Сум харвасан цэргүүд гартаа барьсан урт оосорын үзүүрийг нэгэн зэрэг хүчлэн татахад Ү Лянь бүсгүй хутгаа барьсан чигээр дөрвөн мөчөөрөө агаарт тэлэгдэн тогтжээ. Монголчууд хэрэм цайз давахдаа ихэвчлэн хэрэглэдэг уяатай сум ийнхүү түүнийг ахин Аминдуралын олзны бүсгүй болгосон нь энэ.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија

Заргач Мо түшмэл хийдэд ирсэн нь буюу Гүюг хааны захидал хэмээх 15-р бүлэг

Монгол цэргийн мянганы ноёны өргөөнд иймэрхүү адал явдал болж байх хооронд үймээн сандрал айдас түгшүүрт баригдсан Шаолинь хийдийн хашаанд холгүйхэн орших заргачийн яамны цэргийн түшмэл Мо өөрийн зэвсэглэсэн хуягт 400 цэргийг дагуулан хүрч ирээд байлаа. Тэрбээр даруйхан Лин багштай уулзаж, зэрлэгүүд аль хэдийнээ Шар мөрнийг гэтлэн хэд хэдэн газраар Сүн улсын хил рүү цөмрөн ороод тулалдаж байгааг дуулгаж Шаолинь хийдийн өмөгтүшигт найдаж ирсэнээ сонордуулж байв. Мөн тэрбээр даруйхан хийдийг бэхлэн хааж саад шивээ босгон тулалдаанд бэлтгэж эхэлвэл дээр гэдгийг сануулаад өөрийн нэгэн зарцаас "Улаан сэлэмт" Ван баатар дээдийн сүмийг дайснаас хамгаалахаар холгүйхэн ирж яваа гэж сонссоноо айлтгажээ. Үүнийг сонсоод Лин багшийн харанхуйлсан сэтгэлд ялимгүй гэгээ орох шиг болж хийдийн гол шүтээн болон нандин судруудыг дайсны гарт алдахгүй авч гарч мэдэх юм гэсэн итгэл төрөөд явчихжээ. Тэрбээр ямар ч байсан Ван баатрыг хүрэлцэн иртэл монголчуудын өөдөөс эв найрамдлын хэлэлцээр хийх элч явуулахаа хойшлуулахаар шийджээ. "Улаан сэлэмт" Ван бол мөрөн гол төдийгүй далайн чанадын Инд. Японд хүртэл нэр нь цуурайтсан зэвсэгийн эрдэмийн рид хувилгаан төгс боловсорсон дайчин ажээ. "Улаан сэлэмт" Ван гэж нэрлэгдсэний учир нь түүний илд асар олон сайн эрсийн цусаар угаагдаж хатаагдсан явдалтай холбоотой байв. Түүнийг нэг удаа торгоны замаар Самарканд ортол жингийн цуваа хамгаалан явах замдаа хойд зүгийн зэрлэгүүдтэй илд зөрүүлж үзсэн бөгөөд ачаа бараа, жинчидээсээ нэгийг ч алдахгүй эсэн мэнд хүргэж өгөөд буцаж ирсэн, тэр ч бүү хэл зэрлэгүүдийн нэгэн жижиг отгийг олзлон авч ирсэн хэмээн ярилцдаг билээ. Хэдийгээр Ван Шаолинь сүмд суралцаагүй ч Алтан улсын хааны их жанжин Цинь Даогийн өргөж тэжээсэн хүүхэд тул хар багаасаа цэрэг зэвсэгийн эрдэмд хичээнгүйлэн суралцсаар дайсан нь зөвхөн нэрийг нь сонсоод л эмээн сүрддэг нэгэн болж тодорсон ажээ.
"Улаан сэлэмт" Ван хэдийгээр Алтан улсын их жанжны өргөмөл хүү боловч хойд зүгийн зэрлэгүүдтэй хийж буй дайн тулаанд нэг ч удаа оролцоогүй нь түүнийг өмнөдийн Юнгань боомтын усан цэргийн даамлаар олон жил цөлж холдуулсантай холбоотой байлаа. Уг боомтоос өмнөд Сүн улс болон далайн орнуудтай явуулдаг худалдаа арилжааны хөлөг онгоцуудыг Ван баатар ганцаараа хамгаалж энэ өдрийгхүртэл тэссэн боловч улсын нийслэл эзлэгдэж, эзэн хаан өөрөө аль нэг зүгт зам буруулан зугтсан сургаар боомтын ажпыг зогсоож өөрийн итгэлт 200 баатар эрээ дагуулан Хэнань мужийн захад хүрч иржээ. Тэгээд зөвхөн бурханы Шаолинь хийдээс бусад газар орон монголчуудын морин туурайнд гишгүүлэн сүйдсэнийг сонсоод ямар ч байсан тулаанч лам нартай нэгдэхээр наашаа хөдөлсөн юмсанжээ. Цэргийн захирагч Мо түшмэл Шаолинь хийдийн их багш Линтэй энэ бүхнийг ярилцан суух завсар хуягт цэргүүд нь хийдийн гол дааман хаалгуудыг хааж монголчуудтай тулалдахаар зэхэж байв. Тэд хийдийн лам нараас тулалдах урлагийн хувьд сул дорой хэдий ч нэгэн дохио зангаагаар хөдөлж сурсан цэрэг эрс тул бэхлэн хориглох ажилд илүү дөртэй болох нь мэдэгдэж байв. Энэ үед Сүншань уулын зүүн хойд биеэс "Мөс зүсэгч" Сун Жаны хайсанг илрүүлэн дайрч устгасан Аминдурал өөр лүү нь хоёр дахь удаа хүрч ирсэн Бор жанжны элч Шибтэй догшинтой ярилцан Шаолиньхийд рүү элч илгээж зэвсэгээ хураалгаж өвдөгөө бөхийлгөн бууж өг гэсэн хуурамч хэлэлцээ явуулахаар тохиролцжээ. Очсон элч хамгийн гол нь хийдийн байрлал, хүн хүчний тоог мэдэхээс гадна хэрвээ тулааны урлагийн лам нар итгээд бууж өгвөл сүүлд нь толгой дараалан устгахад хүн хүчний хохирол бага үзнэ гэжтооцоолсон байв. Энэхүү шийдийггаргасаны дараа хашир дайчин Томалугаг өөрийн итгэлт нөхөр Тастөмөрийн хамт Шаолинь хийд рүү илгээхээр болжээ. Бүслэгдсэн дайсны хот хүрээ рүү элч болж очно гэдэг маш их эр зориг шаардсан хэрэг бөгөөд амьд буцаж ирэх нь зуун тохиолдолд тав зургаахан байдагтул Аминдурал хоёр дайчин нөхөртэйгээ эцсийн удаа уулзаж байгаа мэт салах ёс хийлээ. Тэр уг нь дайн тулаанд төдийлөн шалгараагүй нэг их ойр дотнө бус хүмуусийг Шаолинь хийд рүү явуулж болох байсан ч өмнө нь хөндөлсөн буй энэхүү Дорнын хийд бол жирийн нэг морь хөтлөгч эсвэл аравтын элч явж орвол их цэргийн нэр сүрийг гутааж мэдэхээр дайнч лам нарын өлгий учраас зориуд өөрийн ойр дотно болоод хамгийн шилдэг байж болох хоёр нөхрөө явуулахаар болжээ. Аминдурал их цэргийн бичээч Анзааг дуудаж Шаолинь хийдийн тулааны урлагийн толгой лам нарт тун товчхон үгтэй тулган шаардах захидал явуулах болсоныг Алтан улсын олзны бичгийн түшмэд Бю Ли Хун ханз үсэг рүү сийрүүлэн буулгажээ. Уг захидал нь "Мөнх тэнгэрийн хүчин дор хамаг их улсын далай хаан Өгөөдэйн сүр жавхлант Мянганы ноён Аминдуралаас Шаолинь хийдийн тэргүүн хамбад мэдтүгэй" хэмээн эхэлж улмаар "Өгөөдэй хааны зарлигийгзөрчсөн Алтан улсын сүүлчийн голомтыг мөшгин хөөх явцад танай тулааны урлагийн хийд их цэргийн зам дээр санамсаргүй хөндөлдлөө. Бид бол их бага хэмээн та нараас айж эмээх зүйлгүй. Харин аян замд чирэгдэл бага гараасай гэсэндээ энэхүү захидалыг илгээж байна. Шаолинь хийдийн тэргүүн хамба чи даруй олон шавь нараа дагуулан хийдийн гол хаалгыг нээн бууж өгвөөс зохилтой. Бидний тулалдах эрдэм хосгүй. Бидний бурхан шүтээн хүчтэй хэмээн эрдэх хэрэггүй.Хэрвээ тэгвээс цаашдаа юу болохыг бид яаж мэдэх вэ. Хэрхэхийг гагц Мөнх тэнгэр л мэдэж цаашдын замыг маань тэгшилж өгнө" гэсэн илүү дутуу үггүй товчхон хэдэн үгнээс бүтжээ. Ер нь энэхүү захидал нь 13-р зууны үеийн Монголын хаад жанжидын харь улсад илгээж байсан захидал бичгийн гол санааг агуулж байгаа юм. Энд өгүүлэн буй сэдвээсээ ялимгүй гажиж Шаолинь хийдийг эзэлсэнээс хойш 10 жилийн дараа буюу 1246 онд Их Монголын эзэнт гүрний Гүюгхаан Европын шашны тэргүүн Ромын Папад илгээсэн захидалыг уншигчдад сонин байх болов уу хэмээн утга агуулгыг нь тэр чигээр нь доортолилуулъя. Энэхүү захидал Ватиканы нууцад 800 гаруй жил хадгалагдаж буй юм.

Гүюг хаанаас Ромын Папад илгээсэн захидал

"Мөнх тэнгэрийн хүчинд хамаг их улсын далай хаан Гуюг хааны ману зарлиг. Энэхүү зарлигийг их Папад мэдтүгэй хэмээн илгээв. Карал нутагт...зөвлөлдөөд хүлцэнгүй байхыг гуйн илгээсэнийг танай элч нараас сонсов. Та нарын хэлсэн үгээр болох аваас их Пап чи манай газар иртүгэй. Бид тэр тухайд засаг зарлиг бүрийг та нарт сонсгон дагуулъя. Бас намайг шашинд орох аваас сайн болно гэж та нар хэлээд гуйж ирсэн нь ухаантай явдал болжээ. Харин чиний энэхүү гуйсаныг бид мэдсэнгүй. Бас "Та нар Мажар, Киристон /Христос хүн/ бүх нутгийг дагуулан авсанд би гайхаж байна. Үүнд ямар эндэгдэл болсоныг бидэнд хэлмүү" гэсэн үгсийг та нар надад илгээжээ. Эдгээр үгсийг ч бид бас мэдсэнгүй. Чингис хаан, тэнгэрийн зарлигийг энэ хоёрт илгээсэн боловчтэрхүмүүстэнгэрийн зарлигийгдагасангүй. Чиний хэлж буй хүмүүс их зөвлөгөөн хүртэл хийж ихэмсэг сүр үзүүлэн, манай илгээсэн элчийг алсан билээ. Тэдгээр нутагт Мөнх тэнгэрийн хүчинд буруутай хүмүүсийг алж арилгажээ. Зарим нь тэнгэрийн зарлигаар түүний нэгэн хүчинд аврагджээ. Хүн хэрхэн барин авч алж болно, хэрхэн бариад /гянданд хорьж/ болно. "Би бурханд хайртай. Би нүглийг жигшин үздэг" хэмээн чи хэлж байна гэж үү. Бурхан нүглийг арилгаж, ивээлээрээ нигүүлсэн үздэгийг чи хэрхэн мэднэ, чи ийм үгийг хэлж буй учир түүнийг яахин мэдэх вэ... Тэнгэрийн хүчинд наран мандах газраас аваад наран жаргах газрыг дуустал бүгдээрээ биднээ заяагджээ. Тэнгэрийн зарлигаас бус хэн ч юу ч хийж үл чадна. Эдүгээ та нар "Бид харъяат болж хамаг эд хөрөнгөө та бүхэнд өгтүгэй" хэмээн чин шударгаар хэлбэл зохино. Чи өөрөө вангуудаа тэргүүлэн хамаг улсаа аван хүлцэнгүй байж хүчээ өгөхөөр иртүгэй. Тэр цагаас та нарыг дагуулан авсан гэж бид үзтүгэй. Харин та нар тэнгэрийн зарлигийг үл даган манай зарлигийг эсэргүүцвээс дайсан болтугай. Эл үчрыг та нар мэдтүгэй. Харин үүнээс бусаар явбаас юу болохыг бид мэдэх гэж үү. Гагцхүү Мөнх тэнгэр л мэднэ" хэмээсэн захидал явуулж байсан нь сонирхолтой. Ер нь тэр цагт монголчууд тэнгэрээс өөр юуны ч үг зарлигийг даган бишрэхийг хүсдэггүй цаг байсан бус уу.

_________________
Нећу лагати, волим те, Монголија