#AsuultSambar :

Mongoliin tuuhend hamgiin muu nuluu uzuulsen humuus hen baij boloh be?

1.Hubilai haan.Ih Mongoliin ezent ulsiin 5-r haan.Duu Arigbuh bolon Ugudein ach Haidu nartai haan shiree bulaatsalsanii ulmaas Mongoliin ezent gurnuud butarj Mongolchuud horondoo baildsan gedeg.Bas tuunii huu Harhoring shataasan.Mongoliin niisleliig Beejin(Daitu )ruu zuusnuus bolj Mongol hyatadiin negen zah hayzgaar bolj huvirsan.

2.Undur gegeen Zanabazar.Mongoliin shashin turiin anhii bogd,Halhiig Manjid dagaar orohod gol uureg guitsetgesen.

3.Tusheet han Chuhandorj.Zanbazariin ah.Unen heregtee Halhiig udirdaj baisan.Galdanboshigtod yalagdsan uchraas Manjid dagaar orson.Herev gAldan boshigttoi baildalgui ev negden Manjiin esreg baildsan bol Mongol butarahguui,Manjid ezelegdehgui baisan baih
End bas Galdanboshigtiig buruushaaj boloh yum.

4.Yuzen van Tsengunjav.‚d‚†‚•Ѓ@Tseren(Manjiin haanii ordond tursun halhiin yazgaartan,har bagaasaa manjiin haanii urgumul huu bolon usuj,tom bolj shineer baiguulagdsan sain noyon haanii zasag noyon,bolj baijee).Tuunii huu ni Tsengunjav 1755 onii Chingunjav,Amarsanaa ,2-r Bogd nariin udirdlagtaigaar ehelsen Boslogiig darhad Manjiin tald gol uureg guitsetgesen Mongoliin yazguurtan.Tuunii udmiig Mongoliin doloo yueiin urvagch gedeg.tuunii udamiihan Uliastain zahiragch bolj Mongoliin tusgaar togtnoliin temtsegch nariignuhchin darj baijee.7 dahi udam Nayant Van ni Beejind Mongoliin taliin tuluulugch baisan buguud 11 onii tusgaar tognoliig eserguutsej baijee.

5.Shanzav hutagt Badamdorj(jich deer aldaad bichjihej).Bogdiin zasgiin gazriin yurunhii said.Gamingiin tsergees hahuuli avsan uchraas mongol gamind ezlegdsen gej yaridag.Suuld bron Ungernii tald ch gesen ajillaj baisan.Ene hunii talaar S.Buyannemeh "Tavan langaar ulsaa hudaldsan" geh meteer shuleglej uguulsen baidag.11 onii tusgaar togtnoliin udirdagch nar boloh Handorj,Da lam Tserenchimed nariin ami nasiig horloson gej yaridag.

6.H.Choibalsan.Mongol Ardiin zasgiin gazriin Yurunhii said.37 onii Lhumbe bolon busad gol,gol hils herguudiig komenterniii daalgavaraar gardan guitsetgesen.Niitdeee 30-40 myanga garuii humuus tsaasaar avagdaj,olon myangan humuus barivchilagdsan gedeg.Bas 700 garui sum hiidiig nuraasan baina.Tuunii neg sain taluud ni Orosd dagaar oroogui,Halh goliin daind yalalt baiguulsan geh met ....

7.Yu.Tsedenbal .40(57 on orchomoos gantsaaraa) 84 on hurtel duchin heden jil Mongoliig udirdaj baisan Mongol ulsiin Ardiin deputadiin hurliin terguulegchidiin darga,Mongol ulsiin Yurunhii said,MAHNiin tuv horonoonii darga geh metchilen alba hashij baisan.Uzel bodol,erh chuluund hyazgaarlalt tavij baisan kommunist udirdagch.UUrteigee uzel bodloor taalagdaagui Loohuuz,Rinchin,Ts.Damdinsuren, geh metiin zohiolch,uls turchidiig tsuluh,horih geh meteer yalalj baijee.R.Choinom,Tumur-Ochir nariiin uheld buruutai gegddeg.Tuvagiin tusgaar tognoliig zuvshuurj"Minii uvuljuunuus busdiig av" gej helsen ni aldartai.


Uur nemeh hun baival sanlaa bichne uu?

хоёр гараа ерген хубилаи гэж хамаг чангаараа чарлжиин, тэр уеиин ниислэл хархорнииг одоогиин бээжнээр сольсон нь тун буруу шиидвэр болсон баих, аригбех бол угиин мулгуу пидда баисан болвуу хааниин суудалд шунагч нехер баисан баих гэж боддиин, хархаринд еериигее хаан ширээнд томилчихсоон хулхи хаан, хэд хэдэн удаа амиин хэлтруулсэн боловч шунахаи мангас заигаа тавихгуи алалцсаар мажиисан гэдэг баих ааа, гэвч унэн илт баидлииг хэн мэдлээ, уул нь хубилаи овоо олон юм босгосон хаан гэж туухиин хичээл дээр нуршиж баисниин одоо болтол мартаагуи явна, жич авбал цаасан менге нарнии малгаи энэ тэр гээд л...¢

1. Н.Энхбаяраар Монголын тeрийг тоглуулмааргvй байна.

2. Н.Энхбаярыг УИХ-ын дарга болгохоор МАХН дахин нэр дэвшyyлснээс хойш УИХ-ын хуралдаан хэдэнтээ завсарлав. Н.Энхбаяраас eeр Монголын тeрийг барих хyн алга гэж vv? Болиоч ээ. МАХН.

3. Н.Энхбаяр 1996 онд Ардчилсан холбоо эвслээр тоглосон. Мeн одоо УИХ-ын дэд дарга, гадаад бодлогын болон тeрийн байгууллагын байнгын хороог бидэнд eгeхгvй бол хуралдааныг орхино хэмээн УИХ-ыг хаян гарч байсан билээ. vvнийг монголын ард тvмэн мартаагvй.

4. Н.Энхбаярын удирдамжаар 2004 оны сонгуульд МАХН vнэмлэхvй олонхийн суудлаа алдсаныхаа дараа УИХ-ын анхдугаар хуралдааныг тасалдуулсан. МАХН-аас нэр дэвшиж УИХ-д гишvvнээр сонгогдсон МАХН-ын эрхэм нeхдvvд УИХ-ын анхдугаар чуулгандаа оролцоогvй. Тэд vндсэн хуулинд заасан УИХ-ын гишvvн бол ард тvмний элч бeгeeд нийт улс орон ард тvмний эрхийг хамгаална гэсэн ариун тангаргаасаа няцаж намын явцуу эрх ашиг тэр тусмаэа цeeхeн хэдэн удирдлагынхаа эрх ашгийг хамгаалагч болж тэд зeвхeн Н.Энхбаярын элч тeлeeлeгч тvvнийг улайран хамгаалагч болохоо харуулснаар ар тvмний хувьд нэн харамсалтай зvйл боллоо.

5. Н.Энхбаяр нь казиногийн асуудлаар их хэмжээний хээл хахууль авч байсан гэсэн асуудалд холбогдож байсан гэсэн яриаг зарим хэвлэлvvд бичиж байсан.

6. Н.Энхбаяр нь худалдаа хeгжлийн банкийн их хувьчлал нэрийдлээр их луйврлыг хийсэн.

7. Их eр нэрээр Монголын валютын нeeцeeс их хэмжээний мeнгe завшсан.

8. Ерeнхий сайд байхдаа зарим хар шар хэвлэлvvдийг татвар тeлeгчдийн хeрeнгeeр угжиж байсан гэсэн яриа бий. Гэх мэт гэмт vйлдэлдээ эрэмшиж улс орныг ардчиллын замаас ухруулан эдийн засгийн мухардалт байдалд оруулсан. Зарим тоймчдын yзэж байгаагаар ийм хvнээр Монголын тeрийг дахин тоглуулмааргvй байна гэцгээж байна.

9. МАХН УИХ-д 72 суудалтай байсан бол eнeeдeр 36 суудалтай болж хорогдуулж ялагдалд хvргэсэн МАХН-ын дарга Н.Энхбаярт ямар нэгэн хариуцлага тооцох ёстой байтал яагаад тvvнийг УИХ-ын дларгын eндeр албан тушаалд дэвшvvлж байгаа нь МАХН бол улс тeрийн хувьд таагvй байна. Улс тeрийн хувьд ч эдийн засгийн хувьд ч гэмт хэргийн шинжтэй удаа дараагийн vйлдлээ хаацайлан хамгаалж байгаа учраас Н.Энхбаяр улс тeрийн суудал руу зvтгэж байна. Монголын ард тvмэн хэзээ нэгэн цагт тvvний булхай vйлдлийг шvvх болно гэж тoймч Н.Цолмон vзэж байна.

10. МАХН том улс тeрийнхee хvчний хувьд дэндyy арчаагvй байдал гаргаж, Н.Энхбаярыг хаацайлан хамгаалснаар улс тeрийн хvчний хувьд eeрийгee булшилж байна.

11. МАХН тeр барьж байгаагаараа далимдуулан сонгогчдын саналыг луйвардан 36 тойрог дээр арай гэж ялалт багуулав. Тэд маш олон тойрог дээр сонгуулийн саналын хуудсыг хувилж хийсэн тэд засгийн газар болон эрхээ алдвал улс тeрийн тавцан дээр дахин хэзээ ч гарахгvй гэдгээ мэдэрсэн учраас vндсэн хуулийн бус аргаар тeрийг ард тvмний гараас булаан авч байна.

12. Тэд одоо ард тvмний нvдэн дээр эрээ цээргvй булхай хийж, тvvнийгээ ардчилсан хvчин рvv хамаг муухай юмаа чихэж байна. Тэдний булхайг ард тvмний мэлмий харж байгаа.

13. Н.Энхбаяр УИХ-ын даргын суудалдв залрах л юм бол Еpeнхий сайд ч МАХН-ынх болно, эхлээд ёс тeдий эвслийн засгийн газар гэгчийг байгуулж байгаад арван хэдэн тойрог дээр дахин санал хураалт хvчээр явуулж, хvчээр eeрсдийнхee талд ялалтыг авна, Ийнхvv ард тvмний эцсийн сонголтыг Н.Энхбаярын сонголт болгон хувиргаж чадна. Ингэснээрээ тэр eнгeрсeн дeрвeн жилд хийсэн гэмт vйлдлээ тvр зуур ч гэсэн хайцаалан eнгeрeeнe.

N.Enhbayaryn 13 mehiig soninoos toimlon avch oruullaa.

Nyamdorj shuuh yum uu barimtaar tagnuul hiisen ed nar nar ni batlagdaad irvel ened zui yosoor oroh baih ldaa.
NSk-d
Shine huuchin hoyoroor ni yalgaval mun chanraa aldchih baih.Gol zorilgo ni shine humuusee huuchintaigaa haritsuulah gesen yum.Tegeed Enkhbayariin tuhai yamarch tailbar bicheegui.

Hubilai haan ch hojmiiin manjiin Enh-Amgalngiin aldaag davtahaa shahsan. Harin manjuudad oorsdiin gesen togoontomor baigaagvigeere ted nar mongolchuudaas az muutai uls. Populationii tovshind ch gesen Khubilain hiisen aldaa bii shvv.

Unen shuu ingej bichij bolohgui ee.
Exotic barimtguigeer hudlaa bichihee boli. zugeer l barimt garga l daa. teged bichihgui bol humuus shal sonin setgegdel turnu shd ee. muulval hen n ch muulna shd ee.
Zorig l aluulaad altan hun bolsonoos bish Casino ih toglodog, Ordnii tsonhoor sheej bsan geed l muuldag bsan sh dee. het tuilshirch bolhogui. deerh humuusiin gol aldaa bol neg hun turiin udirdlagiig avbal neg talaas n harad baina. Hubilai haan ch ter neg talaas n l harsan medeej MGL-oo myalya gesen bodol bhgui l bsan. Gol bodlogo n uuruu jijighen bj china-g uurrtuu uusgah gesen n sh dee. Tegj l bodsonoos aldsan. Zanabazar bol urlagiin huvid MGL-d hamgiin tom yum hiisen hun. uur hen ch bhgui. MGL-d anhnii buur delhiid yarigdah zuragiin unet zuils hiij uldeesen anhnii technology-g gargasan. ene n odoo hurtel "Teg zuragiin arga" nerteigeer delhii dahinaa gaihagdaj bna. bid uursduu MGL-chuud bid deerhi humuus shig jijighen bas tom ch uym hiij chadaagui bj ingej bolhogui shd ee. ene bol mgl hunii Tamiin togoonii ulger sh dee.
Neg negniigee hundleed neg negniihee aldaan deer surya l daa. MGL-*chuudaa

enhbayar ch geh shig,hunee olj bichmeer yum. terendee tulval 1996-2000 onii eronhii saiduudiig bichihgui yu!! hubilai chin mongoliin hamgiin uhaantai haan ni bsan gedeg bizdee. ter olon myangan huniig nutag deer ni udirdahgui bol hetsuu shd. zanabazar harin hamgiin buruutai ni bh. ternees bolj l manjuud halhiig ezelsen gej "nuudel suudal" deer bdag yum bilee

GEhdee gol ni hen negniig ni yallah gesen yum bish.Bas end hen negniig haraasan zuilgui.Hen negniig ni yalalsan gazarch baihgui.Harin hun aldaagaa yaj zasdag be gevel ungursun aldaagaa shuun ,heleltsej tungaaj zasaj irdeg.Hen yamar shiidvereer garsanaas tuuh yaj uurchilugdsun baina gedgiig sudalj bolohgui ene ter gevel yamarch utgagui.Yalagdaj baij yalalt avchirdag . bid uvug deedsee muuldaggui yumaa geed yagaad yalagdav gedgee shuun heleltsehgui baij boloh uu?Ungursunruugee bid chichelj bolohgui geed ungursun buhniig sain saihan yum shig bodoj baij boloh uu?Tuuh gedeg yum urgelj sain saihniig sudalsanaar tuuh bolohgui bezdee.Aldaa bol baigaa ,ter aldaanaas ni bolj yum yaj uurchilugduh baisan be?Tuuhend muu hun baidag ,sain hun ch baidag.Bas sain hun gej baidaggui muu hun baidaggui.Hen negen ni yaj nuluulhuus tuuh haashaa huduljiin.ter zam ni her hemjeenii hohiroltoi baiv?Minii sedviin garchig hen ni hamgiin muu hun be gesen bus,hen ni hamgiin muu nuluu uzuulsen be?

Enkh bayar Ardchilsan namaar togloson bol togluulsaniig ni hohi bui zaa...

Idej shamdshigduulsang ni shuuvees end tur barih amitan ugui bui zaaa...

HUBILAI haaniig chichih yu ve? ta bugded negen zuiliig sonirhuulaya:

HUBILAI haanii bodlogiin tsum ni HYATAD iig HYATAD aar ni barih bodlogo ... hervee bid MGL doo baisan san bol MGL iin ezent gurnii nas yutai boginohon baih baisan bol ??? hamgiin gol aldaanuudiin neg ni HarHorinoo l jaal shoovdor uzsen ta bii!!!

ene baigaa hunuusiig bi l huvidaa shuuheer hemjeend bish yum baina ...

[email protected]

BATMUNKH dayan haan gedegtei bol unendee sanal negtei baina shuu MGL iin ter huchirheg MANCHU hurtel aij baisan negdmel ulsiig 7 huvguundee huvaaj ugdug ter er ni hen yum be???!!!

LIGDEN khaan gej d*r*k baina!!! MIN gees torgo durdan alt zoos avch Min giin hoid hiliig sahin hamgaalsan d*r*k shunaltan baina ...

[email protected]

Tyboltoo chi ene jagsaaltandaa enkhbayariig oruulsan ni minii huvid iheehen buruu zuil bolson gj bodoj bhiim. Zugeer bod doo. Odoo uls turiin amidral ni id dundaa yvj bgaa hunii talaar bichih ni bodit uneniig neej chadna gj uu. Uls oron odoo 2 hesegt huvaagdaad bgaa ene ued ardchilsan namiig demjdeg buh hun l barag enkhbayariin esreg sanalaa uguh ni todorkhoi met sanagdah yum. Iimees ene sanal asuulga chini bodit dugnelt bus zugeer neg uls turjsun baidaltai zuil boloh taltai met. Tegeed ch tuhain hunii umnu ni hj bn muu zuiliig daraa ni hiih sain zuil tsagaatgaj boloh taltai bdag. Enkhbayar tsaashdaa ulsturiin amidrald olon jil baisaar bh bolno. Ene hugatsaandaa ymarch sain zuil hiih yum bilee. Uuniig ta bid taavarlaj helj chadahgui biz dee.
Er ni tegeed neg hun bus niigmiin todorkhoi heseg buleg tur baridag ene ardchilsan niigemd haaduudaas iluuteiguur niigemd nuluulj bui hun gdg bol bas l tegj bgaad suut hun yum bish uu.

[8.Nambariin Ekhbayar.tailbargui....
Yaj ingej bichij bnaa. Chi SHaabar yy. esvel Baabar yy. Esvel tednees mungu avch NET-d syydag yum yy. Enkhbayar chini Mongoliin tuuhend orohoor myy zuil hiigeegui. Manai Mongolchyyd l hiij buteej byi negendee ataarhahdaa dandaa myylah yum. Yundaa ataarhaa ve. Uuruu Mongoliin neg ch uriig tuluugui baij. ayugui bol nermees bolood turuus tatvar avan syrch bgaa daa. PARAZIT chini

Herev Ikh Mongol gurnii niislel Harhorind heveeree uldsen bol hamag hujaa nar hoishoogoo nuugeed mongol gedeg undesten ali hezeenii alga bolchih baisan yum. Hubilai haan amjij beejind niislelee nuulgeseneer bidnuus onoodor Mongol heveeree yavj baigaa shuu dee. Tuuhend hyatadiig udirdsan 2-hon undestenii ehniih n bolson gej neree uldeechihvel boloo shd. Manjuud hyatadiig udirdaj baigaad hyatad bolj uussaniig sanaj bna uu? Hubilai khaanii shiidverees bolj mongoluud nutagaa hyatadgui tseverkhen uldeej chadsan yum. Tiim uchraas Hubilai haaniig mongoliin tuuhend muu yum hiisen gej heleh asuudaltai sanagdaj bna.

Gol n ingeh yarihdaa tuuhiin contexttei hamt avch uzeh heregtei l de.
Mongoliin tuuhend hamgiin muu nuluu uzuulsen humuus hen baij boloh be?

1 . Hubilai haan .Ih Mongoliin ezent ulsiin 5-r haan.Duu Arigbuh bolon Ugudein ach Haidu nartai haan shiree bulaatsalsanii ulmaas Mongoliin ezent gurnuud butarj Mongolchuud horondoo baildsan gedeg.Bas tuunii huu Harhoring shataasan.Mongoliin niisleliig Beejin(Daitu )ruu zuusnuus bolj Mongol hyatadiin negen zah hayzgaar bolj huvirsan.

1. Hubilai haanaas umnu Mongolchuud hoorondoo baildaagui gevel teren shig hudlaa yum baihgui. Nuudelchin Mongolchuud, yer n nuudelchin turk, arabuudiin dund hen huchtei n udirddag zarchim uilchildeg, evropiin yazguurtnuud shig haan shireeg alban yosoor togtson zanshlaar udam damjuulj zalgamjluuldaggui baisan bolohoor Hubilai tuhain ueiin shalguuraar Chinggis shig l udirdagch bolood garaad irsen hereg. Manaihan tuuhee bichehdee bolohoor evrop shig l zan zanshiltai baisan chin genet Hubilai gai bolj hucheer Arigbuhiig unagaagaad garaad irsen yum geed yariad baidag. Orosiin tuuhchdiin nuluu baigaa baihaa. 80-d oniig hurtel manaid heblegdsen buh tuuhiin nom ted nariin garaar gardag baisan bolohoor. bodoh l heregtei de.


2 . Undur gegeen Zanabazar .Mongoliin shashin turiin anhii bogd,Halhiig Manjid dagaar orohod gol uureg guitsetgesen.

2. Mongolchuud dandaa l neg l ih ev eyiig hicheesen humuus baisan gej bodoj bolohgui ee. Ter ued oiraduud buyu odoo zarim n halmiguud bolchihson baigaa ter humuus tuhain ued zuun mongoliin 6 aimagiin gol daisan bailaa. Mongol ugsaatai geh bolobch ter ued ugsaa, neg undesten gesen oilgolt ogt baigaagui sht. Tiim bolohoor Mongolchuudiig oiraduudaas hamgaalna gesen Manjiin sanal attractive baisan baih l da. Baruund hevlegdsen Mongolii tuuhiin nomnuud jishee n Larry Moses-n Mongolian history-d ene tuhai baigaa da. (Indiana University Press, oniig n sanahgui baina)

3 . Tusheet han Chuhandorj .Zanbazariin ah.Unen heregtee Halhiig udirdaj baisan.Galdanboshigtod yalagdsan uchraas Manjid dagaar orson.Herev gAldan boshigttoi baildalgui ev negden Manjiin esreg baildsan bol Mongol butarahguui,Manjid ezelegdehgui baisan baih
End bas Galdanboshigt iig buruushaaj boloh yum.

3. Tuuhee harval bas l deerhitei adil tailbar ugnu. Galdanboshigtiig eh oronch baisan gej ene ter bolohgui :) Tuhain uerd taliin nuudelchin yazguurtnuud uur uuriin erh ashigiin tuluu l temceldej huchtei n huchguigee udirdaj baisan bolohoos delhiin gazriin zurag deer negdsen Mongol uls baih yostoi gesen sanaa chin boloogui buuuuuur 19-r zuund garch irsen yum. Delhiin tuuh gadarladag bol yagaad gedegiig n medej baigaa bailgui, medehgui bol daraa tailbarlasan ch bolno

4-g algaslaa. Hariu n todorhoi baina. :)

5 . Shanzav hutagt Badamdorj (jich deer aldaad bichjihej).Bogdiin zasgiin gazriin yurunhii said.Gamingiin tsergees hahuuli avsan uchraas mongol gamind ezlegdsen gej yaridag.Suuld bron Ungernii tald ch gesen ajillaj baisan.Ene hunii talaar S.Buyannemeh "Tavan langaar ulsaa hudaldsan" geh meteer shuleglej uguulsen baidag.11 onii tusgaar togtnoliin udirdagch nar boloh Handorj,Da lam Tserenchimed nariin ami nasiig horloson gej yaridag.
5. Yah argagui Mongoliin tuuhiin neg shine gogtsoo uussen on tsag. Delhiin baidal ch gesen aimaar egzegtei, Ottomani turkuud evropiin nuluund ezent gurnee aldaad, arab greek, balkani hoig ter ayaraa tusgaar togtnol gesen shine ugiig digest boloh gej baisan ue. Hul tolgoigoo olohgui denduu buurai Mongol cagiig salhiig dagaj turiig dunguj baiguulaad baisan ue. Ter ued Bogdiin zasgiin gazar heniig n tushvel tusgaar tognol geechiig oloh bol gej shanalj baisan. Oros ruu zuglesen hediig l suuld eh oronch geed urguchihsun bolohoos hen hen l ami argatsaah arga haij baisan um daa gevel arai hatuudah yum bolovuu :) Baabariig nomon dorvol Charles Bawden-ii nom esvel Owen Lattimore, Friters ed nariin nom iluu accurate baih shu. Medmeer baival asuugaarai.
6.H.Choibalsan .Mongol Ardiin zasgiin gazriin Yurunhii said.37 onii Lhumbe bolon busad gol,gol hils herguudiig komenterniii daalgavaraar gardan guitsetgesen.Niitdeee 30-40 myanga garuii humuus tsaasaar avagdaj,olon myangan humuus barivchilagdsan gedeg.Bas 700 garui sum hiidiig nuraasan baina.Tuunii neg sain taluud ni Orosd dagaar oroogui,Halh goliin daind yalalt baiguulsan geh met ....
6. Shiljiltiin ue :) Helehed hecuu.

7.Yu.Tsedenbal .40(57 on orchomoos gantsaaraa) 84 on hurtel duchin heden jil Mongoliig udirdaj baisan Mongol ulsiin Ardiin deputadiin hurliin terguulegchidiin darga,Mongol ulsiin Yurunhii said,MAHNiin tuv horonoonii darga geh metchilen alba hashij baisan.Uzel bodol,erh chuluund hyazgaarlalt tavij baisan kommunist udirdagch.UUrteigee uzel bodloor taalagdaagui Loohuuz,Rinchin,Ts.Damdinsuren, geh metiin zohiolch,uls turchidiig tsuluh,horih geh meteer yalalj baijee.R.Choinom,Tumur-Ochir nariiin uheld buruutai gegddeg.Tuvagiin tusgaar tognoliig zuvshuurj"Minii uvuljuunuus busdiig av" gej helsen ni aldartai.
7. Jinhene puppet. iishe vote hiideg yum biluu :) barag l
8.Nambariin Ekhbayar. tailbargui....
sanal niilj baina :)

Khublai khaand sanalaa uguv. Mongol tumnii tsus hulsuur butsen ikh Mongol ulsiin niislel urguu Kharkhoring Beejing ruu nuulgesen. Bas duu Arig bukhteigee baildsan bolon Dalai Khaan Uguudein khuu Khaidutai daitsan. Dalai khaan Uguudein khuu Khaidu bol Evropiig ezleh daind Liegnitz gedeg gazar Polsh German niilsen 30,000 ritsaruudiig but tsohison gavyatai. Odoo uldsen bol delkhiig gaikhuulakh eson erdeniin Kharkhoring yumand bodolgyu shataasan geed olon yum toochij bolokh. Gekhdee khamgiin muu zuil bol Khubilai khaan Mongoliig khujaagiin neg kheseg bolgokh undesiig tavisan.

Naad dundaas chin hamgiin horlontoi muu n odoo amid baigaa Enhbayar n shuu. Yagaad gevel aimaar ediin shunaltai, zovkhon huvia boddog, tegeed mongoliin toriig khuviin mongo oloh heregsel bolgoj l ashigladag, deerees n tun bolovsrol muutai. Omnoh avarguudati haritsuulakhad yu ch bish, hamgiin gol n iim yuch bish amitan mongoliin hamgiin chuhal erchtei hogjih yostoi tsag ued n 4 jil daranguilsan geheer er n adgiin muu amitan daa.

Mon neg yum helehed Enhbayaraas busad humuus bol dain baildaantai tsag ue, esevl mongoliin hamgiin hetsuu busdaas haraat baih ueiin udirdagchid baigaa yum. Tednii bodlogo bol tesej garah, amid garah uhel amidraliin zaag deer yavj baisan shuu dee. Minii durgui hurdeg Badamdorj gehed l bogd haant mongol ulsiig sergeen baiguulahad bas l chuhal uureg guitsetgesen hun. Neg ugeer bol gavyatai hun. Getel hamgiin tohiromjtoi ued n tor barij suuchihaad yuch hiigeegui harin ch bur uhraasan, tegeed mongo san hulgailj ochuuhen bodol gargaad uurgee uhamsarladaggui ene Enhbayar gej shaar uneheer mal yumaa.

jc gishuun Brunett-n fan bololtoi, secret garden ene ter geed. Anyway, Khubilai haanii tuhai,Morris Rossabi -n sayahan heblegdsen Khubilai Khaan: His life and times gesen nom baigaa da, terniig unshaad uuriinhuuruu shuugeed uzehgui u. Hund uguh yum ihtei sain nom baigaa. Haramsaltai n manai mongolch erdemted ene hunii talaar oligtoi sudalgaa hiij yum hebluuleegui, teheer mongol deer material baihgui. Gehde Secret Garden unshij baisan um bol angliar sain l unshdag bailgui. chinii huvid gol n ali 13 zuunii politics-g 21-r zuuntai holiod baij bolohgui l baihaa da. 21 zuund huch avsan shine shine oilgoltuud, ter dotor ezent gurnuudiin butral, nation-state-n ehleld hurgesen ter sanaa chin buuur hojim 1700 onii suuleer France-n huvisgaltai hamt garch irsen sht. Getel Khubilai haan chn ternees heden zuun jiliin umnu baisan hun sht. 10 jild surj baigaa bol iimerhuu aldaa hiij boloh l yum, harin deed surguuli ene tert baigaa yum u tugssun bol arai l goomoi gej heleh baih da.

Gadaad erdemted oorsdiinhoor tuuhiig bichij bna! Mon yu gej ch bichij bolno! Oros erdemted chingis xaan moscow-g ezleegyi ch gej helj uzej bsan! Xarin hyatad erdemted chingis-n festival hemeeh yum seould zohioson uzsen chini yu vee uur hurmeer mongol tsergiin zevseg gesen shuluuhan kinon deer gardag shig shuluuhan selem yavj bhiin! Mongol zereg hezee ch hyatad-n shuluuhan selem xereglej bgaagyi ! Tsavchihad amar mahir selem hereglej bsan! Yor ni suuliin uyed mongoliin tuuhiig uguisgeed zogsohgyi! Solongosiin tuuhruu haldah bolson! Odoo chini solongos chini mongoloos hamaagyi huchirheg uls shuudee!
Chingis xaan negdsen uls gesen oilgolt gargaj irsen shuudee! Zaaval gants europ erdemtenii nomoor yortontsiig ter chigeer ni haraad baij bolohgyi baih gej bodoj bna!

_________________
Buruugaa ehleed ooroosoo hai!

Hen ch buruutai baisan vr dund ni bid l hohroh shivdee tee?

Bi huvi zaya-ndaa zarimdaa gomddogiin dayan delhiin tenuulchin bolsondoo gej.

Ur udamaa bidend ingej gomdoohgvin toloo, Mongol Ulsiigaa hogjvvlehiin toloo bid yrih bish bvhniig hiih ystoi, Odoo oroitoigvi l baina tsaana ni gazar door shavagdashgvi noots baina.............

Harin tiin, bid nariin tuuhee yarij bichej baigaa chin Mongold tuuhiig (secular gesen utgaaraa) bichej ehelsen 20-d onii uyes hyatadiin tuuhchdiin buruug gaihsan, orosiin tuuhchdiin nuluund avtsan mayagtai yavsaar baigaad udii hurchihsen. Zugeer, engiin jishee helehed undsen huuliin 10 jiliin oid zoriulj bichsen Losol, Demid, Choibalsan nariin 3 devter Mongoliin tuuh baina. A. Amariin tovch tuuh baina. Ter chigeeree hayatadiin erdemtediin tegj tegj helseniig nyatsaah gej bi ingej ingej helj bainaa geed. Tegeed daraa ueiin surah bichguud 60-ad oniig abaad uzeerei. Orosiin shinjleh uhaanii academytai hamtarch bichsen Mongoliin tuuhiin 3 boti. Ternii daraa 80-aad onii heden surah bichguud baina. Nuguu l hytad. Yag ene theme chin ter chigeeree ulamjlagdaad udii hurchihsen, getel delhiin academia uurchlugduud baina shu de. Cold war ali deer ued duuschihsan sht. Odoo history bish, historiography buyu history of history geed tom field garchihaad cultural critiquie-d zavgui baihad Mongol baigaa sudlaachid “hyataduud hudlaa bid nar unen yarij baina” gesnees oligtoi yum helehgui, hevluulehgui suuj baigaa baihgui yu. Tegeheer ta nar haanaaasaa yamar medeelelee olj surah yum be?

Chinggis haan negdsen uls gesen oilgolt gargaj irsen tuhaid….”uls” buyu “nation-state” gesen oilgolt chin tsoo shine sht. Zugeer boddoo? Hil hyazgaargui uls baij bolohuu? :) Chinggis haanii "uls" tiim l baisan baihgui yu. Delhiin tuuh gadarladag bol medeh biz de, history of ideas baga zereg uzsen bol bi end yum yariad baih shaardlaga baihgui.

Mongoliin tyyhend hamgiin muu noloo yzyylsen hyn gevel mongol hyn bish bailaa. Mongol hyn gej asuugaagyi uchiraas naad hymyysiin chine neren dundaas songolt hiij hariulj chadahgyi ni. Gehdee minii medej baigaagaar bol
1. Gadaad ornuudaas Manjiin haan, Stalin, Den sya pin,
2. Mongoloos gevel ali ni ih muu noloo yzyylsen gej helehed hestyy ih olon hymyys baigaa shyy dee gehdee naad sanal bolgoson hymyysiig lav bi nerlej chadahgyi yum bna.

BI chamtai sanal niilehgyi bna! Ugaasaa odoo ch bolomj garval muugaar nolooloh gadaad-n huchirheg gurnuud bgaa! Ted zugeer bolomj garsan bolhoor mongold muugaar noloolj chadsan! Bolomjiig ni hen gargaj ogson be gedeg talaar end yarigdaj bgaa baih gej bodoj bna! Gadaad-nhand hen iim bolomj gargaj ogsonbe shuudee! Medeej mongolchuudl gargaj ogno.... Ternees neeh buu zevseg bariad daitaj baildaa orood irsenyum neeh medehgyi! Suuld aajmaar unagaaj bgaad tsereg oruulsan yum l medeh yum bna!

_________________
Buruugaa ehleed ooroosoo hai!

Hubilai zuun huvi. Deer durdsan yumnuudaas gadna mongold buddhiin shashin tahij zalsan asar tom nygel baina. Yalaa gelee, lam nar savtai darsiig gar hyrelgyigeer aygalj chadaj baina gesen bailuu?

Enenees gadna tymediin Altan han gej nohor Dalai lamiin gelugpa ene teriig n bii bolgoj mongolchuudiig oyunii huvid tovdiin dagavar hyyhed bolgoson.

Bas neg nygelten gevel Yelui Chutsai baina. Ogodei haan Huanhe mornoos hoish nutagiig maliin belcheer bolgoh gej baihad soliorch baigaad boliulsan. Tegeegyisen bol odoo hitadiin herem ch gej baihgyi, beejin meejin ch baihgyi Mongol gurav dahin tom baihgyi yu.